Los diccionaris de gascon de Per Noste que preconizan d'escríver avesque çò qui 's pronóncia dens tots los parlars gascons abesque e non pas jamès auesque. Ja sabetz qu'en guaireben tots los parlars gascons - que hèn excepcion sonque los deu sud-oèst (Biarn, Baish Ador, Sud de las Lanas), los deu Haut Aran (Naut Aran) e quauques-uns de las franjas nòrd e sud-èst du maine gascon en contacte dab lo lengadocian- lo ve interior, quan e's tròba enter duas vocaus, e's pronóncia tostemp u (qu'ei a díser com lo ve doble dens lo mot anglés water) e non pas be. Atau, mots com cantava, davant, aver, ganivet, que soan /cantàua/, /dauàn/, /aué/, /ganiuét/... Lo ve d'alavetz qu'escapa ad aquera règla pr'amor aqueth mot que's descompausa en realitat en tres: a la vetz e lo ve en posicion iniciau que's pronóncia tostemp be.
Avesque que devara deu mot grec latinizat episcopus qui a tanben balhat obispo e bisbe respectivament en espanhòl e en catalan. Que'm sembla clar la grafia normau d'aqueth mot que deveré èster abesque e non pas avesque, en acòrd au còp dab l'etimologia e dab la manièra de prononcià'u. La grafia fautiva que'm sembla èster un francisme passat a l'occitan.
Totun, coma soi disciplinat (si, si!) e non pas partidari que cadun escriga a la soa mòda, que continuarèi d'escríver avesque en tot esperar ua refòrma ortografica tà lhevar aquera incoheréncia (enter autas).
P.S. Un lector, pas tròp aimable mès aquò rai, que'm demanda per mèl perqué escrivi /escriui/ tostemp e non pas tostemps, en contra de çò qu'ei indicat dens lo diccionari de Per Noste, puishque non cau escríver cadun a la soa mòda. Bon. L'ortografia de tostemp, non soi pas jo qui l'èi inventada. La grafia *tostemps qu'estó horagetada deu gascon peu regretat Joan Coromines pr'amor en la lengua nosta tostemp que soa /tustém/ e non pas autament (J. Coromines, El parlar de la Vall d’Aran. Gramàtica, diccionari i estudis lexicals sobre el gascó. Curial Edicions, Barcelona 1990, 2a ed. 1991). A mes, en aranés, auta lengua gascona e unica fòrma oficiau de la lengua occitana, qu'escriven tostemp tostemp e non pas jamès*tostemps. Doncas, qu'èi rasons de las bonas tà considerar tostemp com la man(i)èra corrècta d'escríver aqueth mot.
divendres, 19 de juny del 2009
dijous, 18 de juny del 2009
Jo també vull un Estat propi!!!
Nosaltres tenim un problema amb l'Estat francés, vosaltres en teniu un altre (o no serà el mateix, més o menys?) amb l'Estat espanyol.
Doncs el punt comú entre els nostres problemes respectius no serà ni l'Estat francés ni l'Estat espanyol, sinó l'Estat.
L'Estat és el mal absolut.
Per aguantar millor el mal, valdria més que l'Estat fos propi, clar.
Però allò que no veig tan clar és com un Estat que has de compartir amb els teus veïns pot ser propi?
L'ideal seria un Estat propi per a mi mateix. Fuck the veïns, que fan soroll els caps de setmana i que voten a favor de Sarkozy!!!
Doncs el punt comú entre els nostres problemes respectius no serà ni l'Estat francés ni l'Estat espanyol, sinó l'Estat.
L'Estat és el mal absolut.
Per aguantar millor el mal, valdria més que l'Estat fos propi, clar.
Però allò que no veig tan clar és com un Estat que has de compartir amb els teus veïns pot ser propi?
L'ideal seria un Estat propi per a mi mateix. Fuck the veïns, que fan soroll els caps de setmana i que voten a favor de Sarkozy!!!
L'ors
L'ors que meritaré lhèu miélher que lo renom de maishanta lei qui l'an hèit, mes qu'èi paur de har lhevar un crit de viahòra e de'm har segotir las puç per la gent de casa, on son precisament los territòris d'elei deu pelut.
L'ors n'ei pas maishant, e si non n'arrencontratz guaire jamés quan caminatz en montanha, dens los bòscs destremats e sauvatges on s'agrada, qu'ei per'mor la bèstia qu'a lo nas fin e que huej l'òmi. — Ne'u balhem pas tòrt d'estar menshidèu, l'òmi qu'ei lo mei maishant deus herums. — Que's neureish d'arradits sabrosas, qui sap beròi trobar devath la tasca de las artigas e deus cujalars, d'aujons, de hagetas, d'amoras, d'averans, de castanhas, d'aglands, de mèu quan pòt aténher los pientis apielats en un clòt d'arbe boharòc, e tanben, de quan en quan, que sap, tant per tant un drinòt, getar la pata sus un cap de bestiar, meilèu deus joens, si's pòt. Tà la soa desencusa qu'ei juste de díser que n'ei pas tà cambiar de regime qui vad atau carnicèr, a mensh que sia ahamiat, qu'arriba aquò au moment de l'estiu on l'orsa, bona mair, s'aperceu que'u hè besonh de drin d'arpast tà har lèit, a fin e a mesura qui pravan los dus orsats qui'u vadón a la prima.
Dens lo temps on las seuvas crobivan la màger part deu territòri, l'ors qu'èra pertot comun (Gaston Febus be's morí en l'anant caçar a Sauvatèrra). Adara, la raça esclarida, que s'estuja aus horastars pregons deus pèis de montanha, on ei assegurat de poder cambiar d'esconetèras quan un vesiatge l'aveja. Qu'ei sustot dens la hauta Arièja, e, miélher enqüèra, en vath d'Aussau on a trobat drin de securitat, peus grans bòscs d'Auloron, despuish Sent Cristau, Lurbe, Eisús ; au Bager d'Arudi ; aus bòscs de la part deu Benó, d'Aspeigt, de Laruns, d'Aidas Cautas, de Herrana, de Gavàs, e, aus entorns deu Pic d'Aussau, bòscs de Cambelhs, Biós, etc.
Un o aute que n'aucidan tots ans, mes n'ei pas aquò qui pòt balhar l'ahida de qu'ajan lèu la pèth deu darrèr ; l'animau qu'ei pro herotge e prudent tà's virar lo criscon finau, e si'ns volèm desbrombar los quauques desaguís qui pòt har (ua dèsma haut o baish qu'ei aquerò, bitara ?) aquera fin, a la mea idea, que seré de dòu har. Si l'ors passava tà la legenda que'n seré lèu tot parièr tad eth com de las vielhas credenças au brochami e aus becuts...
Félix Mascaraux (1864-1945)
Aquera citacion, que l'èi trobada dens lo site, hèra interessant e au men sentit indispensable, bearnbearn.com deu mèste Andriu Horcada (Hourcade per l'estat-civiu).
Félix Mascaraux, conegut internacionaument peu sons tribalhs d'arqueològue e de preistorian amator, qu'èra tanben un escrivan d'expression biarnesa, ailàs guaire lejut uei lo dia. Que'u caleré tornar publicar.
E, tant qu'i soi, que v'arrecomandi la lectura de l'article que lo mèste A. Horcada escrigó a prepaus deus pretenduts - o pas- "francismes" en occitan. De meditar.
L'ors n'ei pas maishant, e si non n'arrencontratz guaire jamés quan caminatz en montanha, dens los bòscs destremats e sauvatges on s'agrada, qu'ei per'mor la bèstia qu'a lo nas fin e que huej l'òmi. — Ne'u balhem pas tòrt d'estar menshidèu, l'òmi qu'ei lo mei maishant deus herums. — Que's neureish d'arradits sabrosas, qui sap beròi trobar devath la tasca de las artigas e deus cujalars, d'aujons, de hagetas, d'amoras, d'averans, de castanhas, d'aglands, de mèu quan pòt aténher los pientis apielats en un clòt d'arbe boharòc, e tanben, de quan en quan, que sap, tant per tant un drinòt, getar la pata sus un cap de bestiar, meilèu deus joens, si's pòt. Tà la soa desencusa qu'ei juste de díser que n'ei pas tà cambiar de regime qui vad atau carnicèr, a mensh que sia ahamiat, qu'arriba aquò au moment de l'estiu on l'orsa, bona mair, s'aperceu que'u hè besonh de drin d'arpast tà har lèit, a fin e a mesura qui pravan los dus orsats qui'u vadón a la prima.
Dens lo temps on las seuvas crobivan la màger part deu territòri, l'ors qu'èra pertot comun (Gaston Febus be's morí en l'anant caçar a Sauvatèrra). Adara, la raça esclarida, que s'estuja aus horastars pregons deus pèis de montanha, on ei assegurat de poder cambiar d'esconetèras quan un vesiatge l'aveja. Qu'ei sustot dens la hauta Arièja, e, miélher enqüèra, en vath d'Aussau on a trobat drin de securitat, peus grans bòscs d'Auloron, despuish Sent Cristau, Lurbe, Eisús ; au Bager d'Arudi ; aus bòscs de la part deu Benó, d'Aspeigt, de Laruns, d'Aidas Cautas, de Herrana, de Gavàs, e, aus entorns deu Pic d'Aussau, bòscs de Cambelhs, Biós, etc.
Un o aute que n'aucidan tots ans, mes n'ei pas aquò qui pòt balhar l'ahida de qu'ajan lèu la pèth deu darrèr ; l'animau qu'ei pro herotge e prudent tà's virar lo criscon finau, e si'ns volèm desbrombar los quauques desaguís qui pòt har (ua dèsma haut o baish qu'ei aquerò, bitara ?) aquera fin, a la mea idea, que seré de dòu har. Si l'ors passava tà la legenda que'n seré lèu tot parièr tad eth com de las vielhas credenças au brochami e aus becuts...
Félix Mascaraux (1864-1945)
Aquera citacion, que l'èi trobada dens lo site, hèra interessant e au men sentit indispensable, bearnbearn.com deu mèste Andriu Horcada (Hourcade per l'estat-civiu).
Félix Mascaraux, conegut internacionaument peu sons tribalhs d'arqueològue e de preistorian amator, qu'èra tanben un escrivan d'expression biarnesa, ailàs guaire lejut uei lo dia. Que'u caleré tornar publicar.
E, tant qu'i soi, que v'arrecomandi la lectura de l'article que lo mèste A. Horcada escrigó a prepaus deus pretenduts - o pas- "francismes" en occitan. De meditar.
dimarts, 16 de juny del 2009
Reclams
Qu'èi arrecebut la darrèra gessida de la revista Reclams, oficiaument lo darrèr numerò de 2008.
Autes còps, aquera revista literària s'aperava Reclams de Biarn e de Gasconha, e los tèxtes qui i èran publicats ac èran tots en gascon. Uei, los Reclams non semblan pas mei ni de Biarn ni de Gasconha, e dens lo darrèr numerò, la màger part deus tèxtes non son quitament pas escriuts en gascon. N'ei pas normau, aquò. Que i a quauquarren qui va pas.
N'ei pas que non m'agrade de léger de tèxtes en occitan non-gascon, aquerò plan que non. La formula de la revista escriuta essenciaument en gascon dab quauques tèxtes en d'autas varietats occitanas, catalan inclús, no'm geinava pas briga. Au contra, que m'agradava. Totun, adara qu'avem passat ua hita. Que soi inquiet de constatar los tèxtes en gascon que son vaduts minoritaris dens la pròpia revista de Palai e de Camelat. La rason, non la coneishi pas. Lhèu ua manca de contribucions gasconas; lhèu quauquarren mei. Quina que'n sia, be'm hè hasti!!! Au cap de 25 ans de fidelitat a l'Escòla Gaston Febus, be'm còsta de constatar que lo genocidi culturau e's pòt notar dinc au còr de la revista nosta !!!!
Autes còps, aquera revista literària s'aperava Reclams de Biarn e de Gasconha, e los tèxtes qui i èran publicats ac èran tots en gascon. Uei, los Reclams non semblan pas mei ni de Biarn ni de Gasconha, e dens lo darrèr numerò, la màger part deus tèxtes non son quitament pas escriuts en gascon. N'ei pas normau, aquò. Que i a quauquarren qui va pas.
N'ei pas que non m'agrade de léger de tèxtes en occitan non-gascon, aquerò plan que non. La formula de la revista escriuta essenciaument en gascon dab quauques tèxtes en d'autas varietats occitanas, catalan inclús, no'm geinava pas briga. Au contra, que m'agradava. Totun, adara qu'avem passat ua hita. Que soi inquiet de constatar los tèxtes en gascon que son vaduts minoritaris dens la pròpia revista de Palai e de Camelat. La rason, non la coneishi pas. Lhèu ua manca de contribucions gasconas; lhèu quauquarren mei. Quina que'n sia, be'm hè hasti!!! Au cap de 25 ans de fidelitat a l'Escòla Gaston Febus, be'm còsta de constatar que lo genocidi culturau e's pòt notar dinc au còr de la revista nosta !!!!
diumenge, 14 de juny del 2009
La Font, encara! (per l'amic Manjacostel)
L'amic Manjacostel m'escriu que caleré virar La Hont de F. de Lartigue en occitan centrau. Nse'n prepausè ua version. Aquiu que l'avetz, un shinhalon retocada.
La Font
Plasenta, al còr d'un bòsc, dòrm la font perlada
Dejós los vèrns galhards e los sauses noseluts.
E l'ombra blava cai drecha dels pins brancuts,
Aparant la mossegada de l'estiu, desplasenta.
Un pichòt vial semenat de cocuts ,
En virolejant mena a la font polida ,
Cada matin i beu la bruna Margarida .
E i ausís sisclar los rossinhòls alats.
Lo corsatge badant, tal coma una miugrana
Pènusa, cabedièra torçuda, pren l'orjòl
Que gargolheja en s'emplenant plan doçament .
S'eissuga sul cap doas gotas d'aiga glaçada
E davant la font fresca e clara ont se miralha ,
Alisa sos pelses espelucats pel vent.
La Font
Plasenta, al còr d'un bòsc, dòrm la font perlada
Dejós los vèrns galhards e los sauses noseluts.
E l'ombra blava cai drecha dels pins brancuts,
Aparant la mossegada de l'estiu, desplasenta.
Un pichòt vial semenat de cocuts ,
En virolejant mena a la font polida ,
Cada matin i beu la bruna Margarida .
E i ausís sisclar los rossinhòls alats.
Lo corsatge badant, tal coma una miugrana
Pènusa, cabedièra torçuda, pren l'orjòl
Que gargolheja en s'emplenant plan doçament .
S'eissuga sul cap doas gotas d'aiga glaçada
E davant la font fresca e clara ont se miralha ,
Alisa sos pelses espelucats pel vent.
dimecres, 10 de juny del 2009
La Font (F. de Lartigue)
M'an reclamat per corrièl ua version en catalan deu poèma "La Hont" de François de Lartigue. Doncas aquiu que l'avetz.
dimarts, 9 de juny del 2009
La Hont
Plasenta, au còr d'un bòsc, que drom la hont perlida
Devath los vèrns sancers e los aubars bronchuts,
E l'ompra blura cai dreta deus pins branchuts,
Emparant l'escosor de l'estiu, esmalida.
Un petit senderòt pigalhat de cocuts,
En tot virabocà's menha a la hont polida,
Cada matin qu'i beu la bruna Margalida
E qu'audeish eishiclà's los roishinons aluts.
Lo corsatge badant, tau coma ua miugrana,
Pènusa, cabeder torclat, que pren la bana
Que gorgolheja en tot plenhà's plan doçament.
Qu'eishuga, sus son cap, dus gots d'aiga de ralha
E, davant la hont fresca e clara on se miralha,
Qu'alisoa sons peus espeluishats peu vent.
François de Lartigue (1892-1914)
François de Lartigue qu'èra d'Armanhac, on los sons pairs èran agricultors. Qu'avèva causit d'escríver los sons poèmas en koinè gascona e non pas en son parlar armanhaqués. La guèrra de 14 se l'emportè plan tròp d'òra, ailàs. Los sons poèmas qu'estón publicats en 1920 dens un recuelh titolat "Arrajadas gasconas" .
PS: M'an reclamat per corrièl ua virada deu poèma en catalan. Doncas, aquiu que l'avetz, drin bruta, mès aquò rai. Çò qui cau léger qu'ei la version gascona.
Plaent, al cor del bosc, hi dorm la font perlejada,
Sota dels verns robusts i dels salzes nuosos,
I l’ombra blava cau recte dels pins brancallosos
Emparant la cramada de l’estiu, molestadora
Una petita sendereta, sembrada de flors
En fer voltes mena a la font polida,
Cada matí hi beu la bruna Margarida,
En sentir els rossinyols pitejant.
El cosset badant, així com una magrana,
Descalça, capçana al cap, agafa el càntir
Que fa gloc gloc en tot omplir-se docetament.
S’eixuga, al cap, dues gotes d’aigua glaçada
I, davant la font fresca i clara on es miralla,
S’allisa els cabells despentinats pel vent.
Devath los vèrns sancers e los aubars bronchuts,
E l'ompra blura cai dreta deus pins branchuts,
Emparant l'escosor de l'estiu, esmalida.
Un petit senderòt pigalhat de cocuts,
En tot virabocà's menha a la hont polida,
Cada matin qu'i beu la bruna Margalida
E qu'audeish eishiclà's los roishinons aluts.
Lo corsatge badant, tau coma ua miugrana,
Pènusa, cabeder torclat, que pren la bana
Que gorgolheja en tot plenhà's plan doçament.
Qu'eishuga, sus son cap, dus gots d'aiga de ralha
E, davant la hont fresca e clara on se miralha,
Qu'alisoa sons peus espeluishats peu vent.
François de Lartigue (1892-1914)
François de Lartigue qu'èra d'Armanhac, on los sons pairs èran agricultors. Qu'avèva causit d'escríver los sons poèmas en koinè gascona e non pas en son parlar armanhaqués. La guèrra de 14 se l'emportè plan tròp d'òra, ailàs. Los sons poèmas qu'estón publicats en 1920 dens un recuelh titolat "Arrajadas gasconas" .
PS: M'an reclamat per corrièl ua virada deu poèma en catalan. Doncas, aquiu que l'avetz, drin bruta, mès aquò rai. Çò qui cau léger qu'ei la version gascona.
Plaent, al cor del bosc, hi dorm la font perlejada,
Sota dels verns robusts i dels salzes nuosos,
I l’ombra blava cau recte dels pins brancallosos
Emparant la cramada de l’estiu, molestadora
Una petita sendereta, sembrada de flors
En fer voltes mena a la font polida,
Cada matí hi beu la bruna Margarida,
En sentir els rossinyols pitejant.
El cosset badant, així com una magrana,
Descalça, capçana al cap, agafa el càntir
Que fa gloc gloc en tot omplir-se docetament.
S’eixuga, al cap, dues gotes d’aigua glaçada
I, davant la font fresca i clara on es miralla,
S’allisa els cabells despentinats pel vent.
dilluns, 8 de juny del 2009
A l'arrampa deus tons dits
En responsa a ua proposicion de Jesús-M. Tibau, que'vs deishi un poemet en versions gascona e catalana.
L’ocean deus tons uelhs
non coneish nada barana:
m’ i voi negar dab un sospir,
tà húger deu temps qui passa.
A l'arrampa deus tons dits,
l’eternitat que s’i hauça,
com lo só a la matiada.
L'oceà dels teus ulls
no coneix cap límit:
m’hi vull negar amb un sospir,
per fugir del temps que passa.
A la barana dels teus dits,
l’eternitat s’hi alça,
com el sol a la matinada.
L’ocean deus tons uelhs
non coneish nada barana:
m’ i voi negar dab un sospir,
tà húger deu temps qui passa.
A l'arrampa deus tons dits,
l’eternitat que s’i hauça,
com lo só a la matiada.
L'oceà dels teus ulls
no coneix cap límit:
m’hi vull negar amb un sospir,
per fugir del temps que passa.
A la barana dels teus dits,
l’eternitat s’hi alça,
com el sol a la matinada.
dissabte, 6 de juny del 2009
La hèsta de la cerisa
Lo Peiroton qu'èra a Ceret per la hèsta de la cerisa e que i prenó quauques fòtos.
Notaratz la cara concentrada e fòrça espirituau de Gerí, campion tolosan de l'escopeishada d'òs de cerisa, aquiu en accion (urosament que non lei pas jamès lo men blòg, lo Gerí):
Sembla content, lo tipe:
Lo "challenger"de tostemp: Patric de Blanhac (E òc, a Ceret, los campions de l'escopeishada son tots d'Occitans deu país tolzan, eh!)
Bon, au finau: Gerí: 2, Patric 1.
Tè, i avè la "Banda Les Joyeux", que son deu país charnego pròishe Baiona (Sent Pèir de Moguerra en gascon, Hiriburu en basco, Saint Pierre d'Irube en francés)
Notaratz la cara concentrada e fòrça espirituau de Gerí, campion tolosan de l'escopeishada d'òs de cerisa, aquiu en accion (urosament que non lei pas jamès lo men blòg, lo Gerí):
Sembla content, lo tipe:
Lo "challenger"de tostemp: Patric de Blanhac (E òc, a Ceret, los campions de l'escopeishada son tots d'Occitans deu país tolzan, eh!)
Bon, au finau: Gerí: 2, Patric 1.
Tè, i avè la "Banda Les Joyeux", que son deu país charnego pròishe Baiona (Sent Pèir de Moguerra en gascon, Hiriburu en basco, Saint Pierre d'Irube en francés)
dilluns, 1 de juny del 2009
Quin e's ditz jordon per vòste?
.jpg)
En la lengua nosta, aquèra fruta que's pòt díser lo/eth jordon, locaument l'/eth aligardon o, en Pirenèus de cap a la termièra lengadociana, eth gèrse. La planta qui produseish jordons qu'ei la / era jordoassa. En catalan estandard, (lo) jordon que's ditz (el) gerd e la jordoassa que's ditz la gerdera. De notar qu'en rosselhonés e en d'autas varietats catalanas, dísen gers com en occitan non-gascon e non pas gerd com en catalan estandard.
En occitan non-gascon, lo jordon que's vira per la fragosta o lo gers. La jordoassa qu'ei un fragostièr o un gersièr.
E per vòste, quin e's ditz jordon?
PS.Tà díser "jordon", Joan-Pèire "La Rapieta" qu'emplega "framboesa" en son nòrd-occitan, mentre La Felquera que'ns ditz los Aragonés qu'an lo medish mot com en gascon: chordón. Ua jordoassa qu'ei una chordonera en aragonés. En gascon, lo mot corresponent, de formacion regulara, *jordo(n)èra n'ei pas reportat per Palai, mentre aqueth mot qu'existeish plan en catalan de la Vath de Boí, segon l'Alcover (jordonera). Non sèi pas s'existirà en aranés, supausi que òc. De notar que jordó n'apareish pas dens la lista de mots catalans de l'Alcover, enqüèra que jordonera i sia plan. En cambi, que i trobam un sinonime plan estandardizat de gerd, la fòrma longa: gerdó, la fruta de la gerdonera. Qu'ei evident gerdó e jordon que son dus variants deu medish mot. Enqüèra que gerdó posca semblar provénguer de gerd per l'addicion deu sufixe diminutiu -o (n), n'ei probablament pas lo cas. Los noms de fruteta d'origina aquitano-pirenenca (non indo-europèa) acaban sovent per -o(n), botem com exemple aranhon / aranyó ; avajon / avajó, aligardon, ujon etc. Lo medish mot, lhèu *gertho dab la th deu mot anglés this, que podó miar a gerd, gers, gèrse o a gerdó se l'accent ei metut respectivament sus la prumèra o sus la segonda sillaba. Non cau pas desbrembar que, basicament, los mots non son pas accentuats en basco, unica lengua aquitano-pirenenca enqüera viva uei lo dia.
Subscriure's a:
Missatges (Atom)