Aquiu qu'avetz quauques exemples d'usatge de com e de com a :
Lo plaser de perpensar e d'escríver en lenga gascona. Aquiu qu'avetz lo men caièr aubrit.
dilluns, 28 de desembre del 2020
Com, com a: recuperacion d'un trèit de gramatica istorica en gascon deu Peiroton. Explics.
Aquiu qu'avetz quauques exemples d'usatge de com e de com a :
dimecres, 23 de desembre del 2020
Quauques questions de correccion lingüistica a partir d'un tèxte gascon de D. Sumien.
Uei que’m soi interessat a un aute tèxte redigit en gascon per En Domergue Sumien, pareishut au Jornalet lo 24 d’abriu de 2020 . Enqüèra un còp, n’ei pas briga lo hons qui’m chepiqueja ací, n’i vei pas arren a díser. Qu’ei meilèu la fòrma, qu'ei a díser l’estile, la gramatica e la causida deus mots. Que’m pensi aqueste tèxte qu’illustra de manèira destacada la deformacion patida per la lenga gascona jos la pluma de neolocutors occitanistas. N’insistarèi pas sus punts qui son recurrents com, per exemple, lo tractament antinormista deu feminin deus mots qui s’acaban dab –au, derivats d’adjectius o de substantius latins respectivament en –alis o –ale. En occitan, aquestes mots que fòrman regularament lo femenin en –ala mentre en gascon, la nòrma restituida, aumensh a l’escríver, que respècta lo caractèr epicèn eretat deu latin : ua lenga "regionau" meilèu que non regionala etc. Aquiu ne s'ageish pas d'errors de part d'En Sumien qui serén degudas a ua ignorància o qué que sia mès plan d'un partit pres d'ahur ideologic. En Sumien que desira a tota còsta alinhar lo gascon sus l'occitan shens préner en compte la nòrma gascona. Un aute punt dejà mentavut qu’ei de har "hascoc" ua fòrma conjugada au preterit deu vèrbe « har », çò qui ei ua bèra enganada. Se la fòrma "hascoc" ei la qu'en Sumien s'estima de causir en plaça de "hasó", a maudespieit deu patron botat a man peu CPLO dab lo verb'òc, qué i haram? Totun, en aqueste cas, l'infinitiu qu'a a estar "hèr" e non "har". "Hascoc" n'ei pas jamei estat ua fòrma conjugada de "har". Que i a quauques règlas a seguir per respècte a l'idiòma gascon, totun!
Ua auta fauta dejà vista qu’ei lo feminin de melhor, mot epicèn en gascon, hèit *melhora per l’autor.
Suu contra-emplec de la preposicion « dens » au lòc de « en » o de « a », non i tornarèi pas tanpòc, ved. aquiu.
Lo mot aqueths (aquèths tèrmes e concèptes) n’ei pas lo bon demonstratiu ací, ça'm par, qu’auré a estar remplaçat per « aquestes », pr’amor los tèrmes e concèptes que son enonciats dirèctament en seguint : bilingüisme, lenga regionau e patés.
En díser aquò, non hèi pas nat integrisme ni tissa personala, qu’expausi simplament la posicion classica de la sociolingüistica internacionala. En Catalonha e au Bascoat non ei pas mei possible de revendicar seriosament aqueths tèrmes inferiorizants dempuish quaranta ans. Mes en Occitània qu’ei encara possible en 2020.
Tissa : Per jo, lo mot "tissa" que pausa problèma, ne'n sèi pas briga la significacion e n'èi pas trobat lo mot au diccionari de Palay. Que deu estar un occitanisme. Per contra, lo diccionari aranés que l'a incorporat. Que'n balha la definicion qui sèc:
tissa nòm f Projècte o desir qu'ua persona amie a tèrme peth dessús de quinsevolh causa e que pense en era de contunh.
Totun, qu'èi un dobte quant a la significacion prestada au mot per En Sumien. Se sagi d'aplicar la definicion aranesa deu mot au contèxte de la frasa, lo resultat que'm sembla desprovedit de sens : "En díser aquò, non hèi pas nat integrisme ni projècte o desir personau, qu'expausi simplament la posicion classica de la sociolingüistica etc". Que la sociolinguistica posca aver ua "posicion classica" qu'ei dejà quauquarren d'enigmatic per jo, mès l'incomprension que'm vad enqüèra mei grana dab aquesta istuèra d' integrisme deu quau En Sumien afirma de no'n "har pas nat". Totun, "har un integrisme" b'ei ua expression mau tornejada, incorrècta, shens oblidar aquesta "tissa" estranha de significacion escura !!! Aquesta frasa que meritaré d'estar reformulada mès jo ne'n soi pas capable pr'amor ne l'èi pas briga compresa.
E tots que revendican tanben lo concèpte problemetic de bilingüisme: qu’ei devengut un mantra repetitiu de l’IEO, de Calandreta e de la FÈLCO.
Aquesta frasa qu’ei un mot per mot calcat deu francés, just adaptat dab un enonciatiu. Que contien mei d'ua error.
1- "*Revendicar" Aqueste mot, non admés enlòc, qu'ei un gallicisme ( fr. revendication, lat. rei vindicacio), çò qui non manca de m'estonar de part de l'autor, plan coneishut peu son tropisme negatiu de cap aus francismes. Lo mot corrècte en gascon qu'ei "reivindicar" com en espanhòu e en catalan (cf. Tot en Gascon e Dicod'oc). E shens qu'en gascon, qu'ei "reivindicar" en occitan tanben (cf. lo dic. de Na J. Ubaud e Dicod'oc).
2- La plaça de "tanben" enter lo vèrbe e lo complement, que seré plan la qu'auré lo mot "aussi" en la version francesa, n’ei normaument pas normau en la frasa en gascon. Aquiu que caleré plaçar lo mot au darrèr de "bilingüisme". Aquò rai, n'ei pas tan grèu.
3- Lo mot *problemetic n’existeish pas, de segur (ua pèca de tipografia, clar). A remplaçar per "problematic" .
5- Lo mot *mantra n’ei pas estat incorporat en gascon e non hè pas briga besonh en contèxte d'aquesta frasa. "Mantra repetitiu" que pòt estar remplaçat per "arrepic" o "sonsaina", per exemple. Los mots gascons non mancan pas: que i son haut au baish 90 000 au diccionari de Palay se non m'engani pas, ne vei pas per qué recórrer a un mot estranh e haré besonh. Har víver los mots de la lenga que cau, tostemps dab ua mira de transmission e d'ensenhament.
Non pòden pas preténder que non ac saben pas.
Aquesta frasa qu’ei corrècta, shens cap de dobte, totun que hè patòca-pachòca. Que la poderem alindar , per exemple : "Non pòden pas preténder que non ac saben" o : "Non pòden pas preténder n’ac saben pas". La seguida "que non (…) pas »", correnta en en occitan, qu’ei arresentida com a pesuga en gascon (singularament en gascon occidentau) qui s’estima mei de l’evitar en ométer sia lo « que », sia lo « pas ». Aquiu que vse’n balhi un exemple tirat de la literatura gascona:
L’obstinacion a utilizar tèrmes desvalorizants qu’illustra la crisi de l’occitanisme, l’amnesia autoinfligida, l’oblit de las idèas clau... e bensèi ua regression intellectuala, voluda, confortabla, mens riscada.
Lo mot *desvalorizants qu’ei un gallicisme absent deu lexic gascon a remplaçar per "qui desvalorizan" o "despreciatius". Enqüèra qu'un neologisme no'm semble pas indispensable, que i poirem prepausar "desvalorizaires" o, per qué non, "desvaloradors" , aqueste darrèr d'estetica fonetica plasenta, ce tròbi jo (de desvalorar, sinonime de desvalorizar) etc, etc, en aprofieitant la flexibilitat caracteristica deu gascon qui sap recórrer aus afixes -aire e -ador entà construsir adjectius post-verbaus. Ved. a capsus lo medish problèma dab *inferiorizants.
*Bensèi n’existeish pas en gascon, que jo sapi. Ne sèi pas tròp çò qui l’autor e vòu díser exactament dab aqueste enigmatic « *bensèi ». Que supausi que serà un occitanisme (bensai) adaptat de manèira fantasiosa entà díser « lhèu », « dilhèu » qui son los mots en gascon normat segon lo Tot en Gascon e lo basic deu Dicod'òc. Autas fòrmas gasconas que son "bensai", "bessè" e "bissè". Aquestas darrèras fòrmas ne son pas exactament sinonimas de "dilhèu". De fèit, aquestes mots "bensai", "bissè" e "bessè" e l’expression "ça’m par" que significan meilèu « segurament » en acòrd dab l’etimologia, que non « dilhèu ». "Bissè" segon Pèir Morà (Tot en Gascon) qu’ei ua exclamacion qui significa "certàs", "shens cap de dobte". Lo Pèir ne menciona pas lo mot com a sinonime de dilhèu. Sauv error mia, Palay ne sap pas ni "bensai", ni "bissè", ni "bessè". En gascon normat o gascon generau, que'm pensi que’nse caleré tiéner-se’n a "'(di)lhèu" entà arrevirar lo francés « peut-être », enqüèra que los parlars gascons presenten un sarròt d'autas possibilitats a còps de significacion ambigüa a l'escala de la lenga, çò qui pausa un problèma en gascon generau (cf. benlèu, belhèu, bèthlèu...). « Dilhèu » dab aquesta significacion com en gascon generau qu’ei deu lexic aranés tanben. Tà çò qui ei de « ça’m par », que’s cau avisà’s n’ei pas exactament sinonime de « dilhèu ». Com "bissè", que pòt exprimir ua quasi-certitud o un avís (equivalent a "segurament", "ce’m sembla") au contra de "dilhèu" qui resulta basicament d’ua ignorància e non d’un avís. En realitat, dab aqueste *bensèi fantasiós ne sabem pas se l’autor e vòu díser "dilhèu" o "segurament" o ua auta causa.
Au nivèu personau non èi pas nat problèma dab los gavidaires de l’IEO, de la FÈLCO e, en generau, de Calandreta. Que reconeishi l’importància deus lors engatjaments. Que son gents de grana valor. Mes los lors concèptes despassats que son en contradiccion dab lo lor desir sincèr d’elevar l’occitan
« Au nivèu personau » qu’ei un calc d’un idiotisme francés, un gallicisme inutile, de correccion questionabla en gascon, ça'm par. Que'm sembla l'autor aquiu que vòu díser "personaument". Hicà'i "personaument" en plaça d'aqueste idiotisme que resultaré mei simple e mei naturau. En passar, notatz "nivèu" qu'ei un gallicisme qui s'ei substituit au mot autenticament gascon "nivèth". Aqueste gallicisme (corrècte en gascon, shens nat dobte) ne sembla pas preocupar a 'N Sumien, mei chepiquejat per "garantir" o "blu" que non per "nivèu", probablament pr'amor de l'ahur a provençau d'aqueste darrèr mot. Tant de bon!
…lo desir sincèr d’elevar l’occitan.
*Elevar, malaja !!! Aqueste vèrbe, derivat deu latin elevare, qu’ei notable per la soa abséncia au lexic gascon, çò qui distingueish lo gascon de totas las lengas vesias. Solament en aranés, lo mot "elevar" que i ei admés com a sinonime de "lheuar", totun la fonetica d'aqueste mot "elevar", tostemps dab /β/ e pas jamei dab /w/, que ns'indica n'ei pas aranés d'origina. Qu'ei un manlhèu de l'espanhòu o deu catalan. En dehòra d'Aran, qu'avem autanplan lo vèrbe "eslhevar" (eslheuar), un gasconisme construsit a partir d'un sinonime "lhevar" (lheuar) (deu latin levare). Dongas, un mot corrècte en gascon, autanplan corrècte en aranés, per aqueste mot "*elevar" qu’ei "lhevar" (var. graf. aranesa lheuar) (vedetz lo Tot en Gascon o lo Dicod'oc). Lo mot "*elevar" n’ei pas acceptat en gascon generau. Ne'u trobaratz pas ni au diccionari de Palay ni au Tot en Gascon ni au diccionari de PN ni au Lepsy-Raymond etc. Qu’ei ua caracteristica deu gascon e be cau respectar lo gascon com s'ac amerita! Eslhevar l'occitan, d'acòrd, totun shens despreciar lo gascon. De mots, lo lexic gascon que n'a pro, respectem lo gascon en evitar los manlhèus inutiles!!!! Adonc que serà "lhevar", totun non pas "*elevar". Coneguda causa sia !!!!
Díser que lo mot "*primèr", devath aquesta fòrma, n'ei pas çò de mei corrent en gascon qu'ei un eufemisme. Aquesta fòrma qu'ei absenta deu Palay e deus diccionaris generaus de gascon. Que supausi las fòrmas plan correntas prumèr, purmèr, permèr etc qui son las qui trobam hens los diccionaris generaus de gascon n'agradan pas a'N Sumien pr'amor que las deu trobar tròp aluenhadas deu son occitan teoric. En Sumien qu'ei tostemps temptat de remodelar la realitat linguistica gascona tà que s'apresse mei a la soa tèsi, quan seré l'invèrs qui caleré har (adaptar la tèsi a la realitat lingüistica). Totun la realitat qu'ei çò qui ei e seguir las recomandacions deus diccionaris gascons que cau!!! Lo Tot en Gascon que recomanda "prumèr" com a mot normat, acceptant purmèr e pèrmer (que non primèr) com a variacions dialectaus. Lo diccionari aranés et lo basic deu Dicod'òc n'accèptan pas sonque "prumèr", adonc, lo consens qu'ei totau. Dongas cambiem "*primèr" per "prumèr" e arrai.
.
Coma professor d’occitan pagat per l’estat francés, jo que parli tanben dab aquera medisha ierarquia francesa, cada dia; que’u pòdi parlar cortesament; que’u presenti a còps las revendicacions de la FÈLCO; totun non èi pas jamèi agut nada obligacion de prononciar ni bilingüisme, ni lenga regionala.
Aquesta frasa de Sumien qu’ei un calc quasi mot per mot de la traduccion en francés. Que i amassa quauques pècas estilisticas influenciadas peu francés.
1- La plaça de tanben n’ei pas beròi adequata aquiu. En bon gascon que seré : "jo tanben que parli …"
2- "Parlar dab aquera medisha ierarquia francesa" qu’ei ua expression estranha calcada sus un idiotisme francés. Lo sens d'aquesta frasa n’ei pas clara pr’amor que dèisha supausar En Sumien que parla dab l’ensemble de la piramida ierarquica au còp, lo quiti president de la Republica inclús, per qué non. Que dobti que sia çò qui En Sumien e volè exprimir ací, lavetz la frasa qu’ei a corregir.
3- L'expression « cada dia « que soa mei a espanhòu e a catalan que non a gascon, enqüèra que perfèitament corrècta. Que la poderem remplaçar per « tot dia » qui ei l’expression pròpiament gascona, totun shens nada obligacion d'ac har, qu'insisteishi, que sia clar. A notar que l'aranés n'emplega pas sonque "cada dia" com en espanhòu e en catalan.
Jo qu’escriverí la frasa com sèc, dab com a escriut en dus mots, totun las fòrmas com o coma que son las correntas en gascon contemporanèu, d'usatge calcat suu francés e acceptadas en totas las gramaticas gasconas, dongas acceptablas.
Tot dia, com a professor d’occitan pagat per l’estat francés, jo tanben que parli dab membres d’aquesta medisha ierarquia francesa…
Sus la diferéncia semantica enter "com" e "com a" en gascon, que podetz léger l'article qui'n balha explics aquiu. Aquesta diferéncia, eretada de la lenga anciana (cf. "coum" au diccionari de bearnés de Lespy-Raymond), qu'èra enqüèra en vigor en çò d'Arnaudin au començament deu sègle 20. Jo que decidí de recuperar aqueste trèit de la gramatica istorica deu gascon e de l'aplicar dab ua mira de transmission e d'ensenhament. Ne soi pas a díser emplegar "com" o "coma" per "com a" qu'ei incorrècte. Qu'ei acceptat en totas las gramaticas. Simplement, lo gascon occidentau qu'a conservat la distincion enter "com" e "com a" de la lenga anciana mentre l'occitan que's la perdó hèra de d'òra, dejà a l'epòca medievau, en calcar l'usatge deu francés "comme". La disparicion de "com a" en biarnés, mei recenta, qu'ei probablament d'influéncia estrangèra tanben, francesa o espanhòla.
Un discors minimalista e autocensurat non a pas jamèi garentit ua eficacitat melhora.
La frasa que's poderé virar corrècta com sèc, tienent en compte que lo "gu" iniciau e pòt representar /w/, /gw/ e, aquiu, quitament /g/ :
"Un discors minimalista e autocensurat n’a pas jamei guarantit ua eficàcia melhor".
E tric-tric, e tric-trac, per uei qu'èi acabat! Bonas hèstas de cap d’an e bons estudis gascons !!!!
dissabte, 24 d’octubre del 2020
Trabuc, trabucar, trebuc, trébuchet, trabucar, trébucher, trabuco, trabucco, entrabuc(ar), entrebanc(ar): sur les pistes d'un vieux gasconisme.
dijous, 8 d’octubre del 2020
Un mot partatjat peu gascon e peu catalan : aisheta (achéte), aixeta. Aisha ( = robinet): un gasconisme.
Uei que m’interèssi a un mot comun au gascon e au catalan: "aisheta" ("achéte" en grafia febusiana, "aixeta" en catalan). En gascon, lo mot que designa ua sòrta de robinet de husta o canèla. Qu’èra autanplan lo cas en catalan d’autescòps, totun la significacion que n’ei estada modernizada e, en lenga catalana, lo mot que designa de manèira generica un robinet quin que sia. N'ei pas mei lo cas en gascon, lo mot aisha o aisheta qu'ei cadut en desús au profieit deu gallicisme "robinet", e que'm hè dòu pr'amor lo mot qu'ei plan caracteristic deu lexic de la lenga gascona. De fèit, a l'entrada "roubinet", Palay que nse'n remanda tà "ache" ("aisha") deu quau "aisheta" ei la fòrma diminutiva. Lo mot aisha ("ache") dab la significacion de "robinet" qu'ei desconeishut en catalan qui, tostemps dab aquesta significacion de "robinet" n’a pas sonque lo mot "aixeta" e ua varianta mei corta "xeta" considerada com a dialectau. Aquesta darrèra, la trobam autanplan en gascon dab la significacion de "piston de robinet" (cf. chéte, Palay) e en aranés lo mot "sheta" que remplaça lo gallicisme "robinet" . Se volem a tot hòrt "defrancesizar" lo gascon, "aisha" (graf. febus. "ache"), "aisheta" (achéte) o quitament sheta (chéte) com en aranés, que son mots plan adequats entà remplaçar lo mot "robinet" (roubinét).
L' occitan qu'a los mots "aissa", "aisset", "aisseta" qui s'assemblan aus mots gascons mès qui, en realitat, son de significacion e d'etimon diferents. Que designan un utís deu tipe "armineta", "eishòt" ("aishòt" en aranés), que non ua aisha. A mei, lo mot catalan "aixa" qu'a la medisha significacion d'"armineta" que lo mot occitan "aissa", n'a pas la deu mot gascon "aisha" (robinet) qui ei un gasconisme. Per contra, la fòrma corta deu mot gascon "sheta" que's poiré plan arretrobar en castelhan, aragonés e en asturian devath la fòrma, respèctivament, de "jeta" en castelhan e en aragonés e de « xeta » en asturian. En castelhan e aragonés, lo mot "jeta" qu’a basicament duas significacions, la de "mus", "morro" (fr. museau) e la deu mot gascon e catalan, qu'ei a díser "robinet". En asturian, per contra, lo mot que significa plan "mus", "morro", totun n'a pas briga la significacion de "robinet" .
En catalan, l’etimologia deu mot "aixeta" qu’ei estada debatuda e mantua solucion que son estadas prepausadas.
Segon lo GDLC, l'etimologia d'« aixeta » qu'ei la qui segueish:
"1363; d'origen incert, versemblantment der. del verb aixetar, variant de deixatar en el sentit de 'diluir, afluixar o desfer alguna cosa ferma o sòlida', del ll. td. ex-aptare 'deslligar'"
D'un aute costat, lo Dic. Alcover-Moll que nse'n balha ua etimologia totaument diferenta. Lo mot catalan "aixeta" que vieneré deu mot castelhan "jeta". Alavetz quin seré l'etimon de "jeta" en castelhan? Segon lo DRAE, que seré l’arabe "jaṭm" 'hocico', 'pico', 'nariz' o sia "mus", "bèc", "nas". Aqueste mot arabe خطم que's pronóncia khatm dab lo kh com ua jota espanhòla o lo ch alemand de Bach. Aquesta darrèra ipotèsi etimologica n’ei pas briga presentada com a dobtosa peu DRAE. Se l’acceptam atau entau noste mot catalanogascon, alavetz la fòrma etimologica que seré "sheta", "xeta" en gascon com en catalan, "la sheta" (la xeta) que seré a l'origina d’aisheta (aixeta). Lo mot "sheta" / "xeta" que vieneré de l’ancian espanhòu e, en aquesta lenga, lo sens prumèr qu’èra "mus" puish, per extension, "robinet, canèla". Lo mot "aisha" dab lo sens d’"aisheta" que seré ua invencion gascona per reconstruccion a partir d'"aisheta" faussament prengut com a fòrma afixada, miant tà un gasconisme. Aquesta ipotèsi qu'a lo meriti d'estar simpla e acceptadera.
Totun, que i a ua ipotèsi alternativa. Las duas significacions de "mus" e de "robinet" ne semblan pas complètament ligadas. Qu'ei a notar lo gascon e lo catalan qu'ignoran la significacion de "mus" o "morro" prestada a "jeta" mentre qu'en asturian, lo mot "xeta" n'a pas la significacion de robinet, ne significa pas sonque "mus". Alavetz, ua auta ipotèsi que seré lo mot "jeta, xeta" dab la significacion de "mus" que seré d'etimon distint de'u deu mot omonime qui a la significacion de "robinet". Que s'agiré de dus mots diferents. L'etimon deu prumèr que vieneré plan deu mot arabe déjà mentavut qui significa "mus" . E lo dusau? Que poiré representar la fòrma femenizada deu reflèxe d'"axis", plan atestat en gascon, catalan e occitan ancians, qu'ei a díser "ais", "aix" en la lenga anciana ("èish" / "eix" en gascon e catalan modèrnes). La fòrma femenizada de aix, aixa, qu' èra dejà atestada en la lenga deus trobadors e notada devath la fòrma aycha hens lo dic. de Raynouard (fr. axe, essieu). Alavetz: ais, aix - > aixa / aisha / ache - > aixeta /aisheta / achéte - > xeta /sheta / chéte. Totun, la relacion enter axis e robinet n'ei pas briga evidenta. Lo problèma pausat per aquesta manca de relacion semantica enter axis e aish(et)a que's poiré explicar per l'existéncia de dus mots omonimes en la lenga anciana. L'un qu'ei "ais", "aix" d' etimon "axis"; gasc. modèrne èish. Au Dic. Raynouard de l'occitan ancian que i son aiz e aycha qui significavan èish. L'aut mot "ais" que significava "ajuda", "facilitat" e l'etimon latin qu'èra "adjacens". Qu'arretrobam lo dusau etimon en mots gascons corrents com "aise" e "aisit", fr. "aise" e "aisé", e aus mots oc e cat "aisina" e "eina" qui significan precisament utís. La confusion enter los dus mots que podó miar tà "aisha" dab lo sens de quauquarren d'utile, aquiu qui facilita la presa de liquid. En favor d'aquesta ipotèsi etimologica, que podem remarcar "aisha" qu'a un doble sens en gascon: lo d'eishèra (etim. axis) e lo d'aisheta (etim. adjacens ?). Ad aquestes dus etimons "axis" e "adjacens", que i cau ahíger un tresau foneticament pròishe : lo mot latin "ascia" qui designa un utís deu tipe eishòla, a l'origina deus mots fr. "aissette", oc. "aissa", "aisseta", cat. "aixa". De fèit, lo gascon qu'a d'auts mots qui semblan derivar d'èish en tot designar utís com l'"eishòt" e l'"eishòla" (fr. "aissette", cat. "aixa"), resultant de la confusion enter los derivats d' axis e d'ascia. La fòrma corta "sheta" ("xeta") d'"aisheta" ("aixeta", qu'explicaré la confusion dab l'espanhòu "jeta" possiblament a l'origina de l'aferèsi d'aisheta (aixeta) en sheta (xeta). De fèit, la significacion deu mot d'origina araba (= mus) que demora desconeishuda en català e en gascon, non n'ei pas sonque en aragonés, castelhan e asturian. Per contra, la significacion de "robinet" qu'a lo mot gascon e catalan que demora desconeishuda en asturian. Que's poiré tractar de dus mots diferents qui's pogón encontrar e crotzar au parat deu viatge deu mot aquitanopirenenc aixeta en aragonés o en castelhan.
Com dejà prepausat per G. Rohlfs entà explicar lo mot catalan "aixeta", l'etimon morfologic deu mot gascon "aisha" que seré latina. Totun Rohlfs que supausè un estranh *axittu pòc crededer. Mei simplament, lo mot gascon "aisha" que remontaré taus mots omonimes de la lenga anciana "ais", "aix", resultant de dus etimons latins plan distints: "axis" e "adjacens". En gascon, lo mot aisha qu'a ua dobla significacion, ua anatomica (aisha = eishèra, de axis) e la d'aisheta (robinet, de adjacens), mentre lo mot aisheta n'a pas sonque la de robinet. En aquesta ipotèsi d'ua etimologia romanica entà aisha, com aqueste mot aisha (aixa) dab la significacion de "robinet"n'ei pas atestat en catalan, que podó estar lo gascon qui balhè lo mot devath la fòrma afixada "aisheta" (="aixeta") au catalan au sègle 14 (o abans). Lo mot que viatgè tau castelhan e tà l'aragonés on s'i crotzè dab l'aute mot "jeta" (gasc. "mus"). En aqueste cas, "aixeta" var. "xeta" que seré un gasconisme viatjaire a hornir a la lista generau de gasconismes.
En tots los cas, la significacion de "robinet" deu mot "aisha" qu'ei un gasconisme shens nat dobte. N'ei pas impossible, enqüèra que non segur, "aisheta" que'n sia un tanben.
