Per exemple, a la question s'existeish ua manèira de distinguir un judiu d'un non-judiu, la responsa qu'ei: òc, e jo que'm vse'n vau ensenhar quin podetz hèr.
En generau, los judius se distingueishen deus non-judius de la manèira seguenta. Com ac sabetz, la majoritat deus non-judius qu'an la pèu de color quasi negra o en tot cas escura, o que son "jaunes" dab los uelhs de chinés. E ben, n' ei pas lo cas de la majoritat deus judius, que son blancs de pèu e n'an pas los uelhs de chinés. Tà v'ajudar a plan compréner, que vs'amuishi ua fòto de judius occitans.(E son beròis, aqueths, vertat? Hehe, b'ei normau ! Que son deu Peiroton ;)).
Totun, lo men metòde d'arreconeishença deus judius n'ei pas hidable a 100 % pr'amor que i a excepcions. Per exemple, la fòto qui segueish qu'ei la d'un rabin japonés. Los prumèrs judius japonés qu'estón mercants iraquians qui s'installèn au Japon a la fin de l'atge mejan. Que s'i son mesclats a la populacion locau e, uei lo dia, los descendents judius deus mercants iraquians qui semblan plan mei japonés que non pas arabes...
Ací-dejós, qu'avetz la foto d'un judiu chinés dab son hilh (debuta deu sègle 20) :
Los judius arribèn en China au sègle VIII o IX. I vivón de manèira isolada de las autas comunitats judias dinc a l'arribada deu jesuita Mateo Ricci (1588) qui los judius chinés prengón per un coreligionari. De Judius chinés d'origina, non n'i a practicament pas mei, que s'i son tots assimilats. Ne demoran haut o baish sonque 600 que's revendican com judius . Aquí qu'avetz ua fòto d'ua familha de judius chinés.
Los Bne Israel que son judius indians :
Los Lemba son judius de lenga banto qui viven a Zimbawe e en Africa deu sud. Son geneticament aparentats a los lors vesins banto non-judius e tanben aus Bne Israel.
Los Falashas que son judius etiopians :
Los Abayudaya son judius d'Oganda. L'historia deus Abayudaya ei particulara. Son los sols de la mea lista qui non reïvindican pas nada origina ebrèa. La comunitat qu'estó fondada per Semei Kakungulu en las an(n)adas 1890, deu temps de la colonisacion anglesa. Kakungulu que's convertí au cristianisme anglican, puish que rejetè l'anglicanisme tà hà's protestant malaquista. Los malaquistas qu'an guardat ua influéncia mes grana deu judaisme: non minjan pòrc, observan lo dia de repaus lo dissabte e non pas lo dimenge... Finaument, Kakungulu, vadut pastor malaquista, que trobè la version més antiga de la religion - lo judaisme deu prumèr testament - que devó estar la vertadèra e doncas, tots los fidels que's proclamèn... judius (abayudaya en lenga luganda). Practican un judaisme un chic influenciat peu protestantisme malaquista. E lo mes extraordinari (enfin dilhèu non) ei que los abayudaya e pateishen de l'antisemitisme deus sons vesins musulmans e cristians...
Com podetz véder, la diversitat fisica deus judius qu'ei quasi autant grana com la de l'umanitat. Ara que sabetz com jo que n'i a pas nada raça judiva. Los qui disen lo contrari que son o ignorants o racistas.
E tà acompanhar las meas consideracions etnologicas de uei, que'vs hèi escotar lo psalme 136 cantat per los Abayudaya en luganda, la lenga de la comunitat e tanben la lenga nacionau d'Oganda. "Mercejem lo Senhor car Diu ei bon". Normaument, lo psalme que's canta a Pessah, la hèsta de la Pasca judiva, ja que lo psalme hè referéncia au miracle de la traversada de la mar roja peus ebrèus en huéger de las armadas deu faraon d'Egipta. Aquí, la musica qu'estó compausada especiaument tà celebrar la caduda deu dictator Idi Amin Dada qui s'escadó pauc de temps abans la Pasca judiva en 1979.
E ja qu'èm divendres, escotem Lekhah dodi (vien amor men) cantat en ebrèu per los medishs Abuyudaya. Aqueste poèma qu'ei universau en çò deus Judius, sonque la musica pòt variar segon las comunitats. Que's canta lo divendres de ser a la sinagòga e a casa tà celebrar l'arribada deu shabbat. Lo poèma qu'estó escriut per lo rabin e kabalista Shlomo HaLevi Alkabetz en Palestina au sègle XVI. Alkabetz neishó a Salonica en 1505, de parents espanhòus, e emigrè a Sfat/Safed en Galilèa (uei en Israel), on e's morí en 1584.
