Derivas occitanistas

N'i a qui son capables d'introdusir barbarismes en gascon tà dà'u ua cara mes "occitanista". Qu'em sembla qu'avem mots a bastanças, n'avem pas besonh de n'inventar de navèths!

De çò qui non cau pas hèr, que n 'èi trobat un exemple a l' article Nòrma classica de la wikipèdia occitana. Que sabem  que s'i tròba de tot e pas sonque de las bonas en la wikipèdia. Non soi pas lingüista ni especialista de la lengua. Totun, las plan hòrtas, que soi enqüèra capable de las véder arribar!!!! E n'ei trobada ua. Aquiu qu'avetz ua frasa en lengadocian, decretat occitan "estandard" per l'autor de l'article, mès en realitat lo lengadocian n'ei sonque qu'ua varietat occitana coma quinsevolha auta. O senon, que calerà sortir lo gascon de l'occitan, pr'amor si lo gascon ei tant occitan coma lo lengadocian, lo lengadocian n'ei pas més gascon que lo francés.

Adonc, la dita frasa:
Totas las personas naisson liuras e egalas en dignitat e en drech. Son dotadas de rason e de consciéncia e lor cal agir entre elas amb un esperit de frairesa (la sintaxa aquesta que'm sembla ben prauba a jo, qu'ei sonque un calc deu francés, ça'm par. O m'engani?)

I trobam la frase supausada gascona presentada coma variacion dialectau de la prumèra :
Totas las (/eras) personas que naishen liuras e egalas en dignitat e en dreit. Que son dotadas de rason e de consciéncia e que'us cau agir entre eras dab un esperit de hrairessa.

Tè, HRAIRESSA!!!! E d'on l'an tirat, aqueth? En gascon, no's ditz pas, e urosament, pr'amor assajatz donc de prononciar hrairessa.... No'u trobaratz pas en nat diccionari, ni lo Palay (rayresse?), ni lo Chaplain, ni en los de l'I.E.O. En gascon, qu'ei fraternitat. N'ei pas complicat: FRATERNITAT. E ben segur, LIURA no's ditz pas en gascon generau, no'u trobaratz en lo diccionari de Palay, tanpòc en nat aute diccionari ja mencionat, enqüèra que'u pòscan utilizar en quauques airaus periferics e ben petits, de transicion de cap tau lengadocian e tau catalan. En gascon "normau", qu'ei LIBRA.

EGALAS: de horagetar en sintaxa gascona, la fòrma corrècta qu'ei EGAUS.

e "que'us" demora de corregir per "que las", de segur.

La frase que m'auré hèit gòi d'i léger que hosse:

Totas las personas que vaden libras e egaus en dignitat e en dreit. Que son dotadas d'arrason e de consciéncia e que las cau hèr l'ua a l'auta dab esperit de fraternitat.

Decididament, aqueth tipe d'article "occitanista" que hè més mau que ben. Lo gascon qu'ei plan occitan, plan segur, mès n'ei pas un dialècte deu lengadocian. E en realitat, n'a pas jamès estat nat dialècte. Qu'ei ua lengua sacrificada dab la complicitat de quauques ultra-occitanistas pòc respectuós. Pro qu'ei pro !

Tè, m'a esnerviat, lo tipe. E tà'm calmar, qué'm caleré hèr? Dilhèu, escotarèi ua granaïna, la de Montaverner, cantada per Na Lola Tortosa...




O ben legerèi un sonet d'Andriu Du Pré (un poèta gascon deu sègle 17):

Qui voú saber qu'es aquò que d'aimar,
Venga entà mi hèr son aprentissatge,
Jo li dirè qu'aquò n'es qu'ua mar
Calma tantòst, tantost plea d'auratge.

Aquò's un mau qu'òm non gausa blasmar
Ni se faschar que ns'apòrte daumatge :
Aquò's quaucòm qu'òm non pòt exprimar
que salh deus uelhs de quauque bèth visatge

Si tu'n vòs donc èster plan avertit,
(Lo bon Abat es qui Monge a patit)
L'amor no's pòt pintrar per poesias,


O, per lo mens, de las colors qu'i cau:
Mès, per conéisher o son ben o son mau,
Cau qu'amorós coma jo som, tu sias.


NB Tà comandar lo CD "Si em pose a cantar cançons" d'en Pep Gimeno Botifarra, que'vs cau anar ací. Dab sonque 13 euros s'etz en  Espanha, 15 euros s'etz en Françà, poderatz arrecéber lo CD a casa. E ajudaratz los artistas valencians!  

Pirenostrum

A Boltaña (Huesca) que's debanarà la tradicionau Hièra Pirenenca deus Luthiers, deu 18 au 20 de julhet. Abans, e dinc a l'an passat, aquera hièra qu'èra aperada Conspiremus, ara qu'ei vaduda Pirenostrum.



Lo Zagal de Molinero l'Arco que'u dedica un messatge especiau, que i trobaratz lo programa.

Era ossa Hvala ena Val d'Aran

Qu'è liejut en ua pagina web deth Conselh Generau d'Aran çò que seguís:

Eth departament de Miei Ambient e Pagesia deth Conselh Generau d’Aran a efectuat ua gravacion inedita dera ossa Hvala pera proximitat e peth temps de filmacion. En tot revisar ues trampes fotografiques plaçades en Baish Aran, es guardes deth Conselh Generau s’an trobat damb mès de 45 menutes de gravacion dera ossa en tot minjar ua carraunha de cabiròu, que siguec metuda coma esca. En aguest sens, cau díder qu’era màger part dera dièta des ossi bruns ei de caractèr vegetau (fruta, tuberculs, arraïtz, èrba, eca) e ua proporcion menor de caractèr animau, dera quau era màger part consistís en hormigues, termits e carraunhes d’ongulats. Era ossa, que se mòstre damb un estat de salut òptim, a estat identificada per miei d’un colièr emissor e eth crotau dera aurelha. Enes imatges se confirme qu’era ossa ja non va acompanhada pes cadèls neishudi ena primauera de 2007, ne tanpòc peth mascle damb eth quau siguec vista hè ues setmanes.


Eth conselhèr de Miei Ambient e Pagesia, Francisco Bruna, a declarat que “es imatges dera ossa confirmen er assentament deth plantigrad enes montanhes araneses e demòstren ath temps era qualitat mieiambientau deth nòste ecosistèma”. Dauant d’aguesta realitat, eth conselhèr a reconeishut qu’era preséncia der os “pòt devier un atractiu toristic a considerar” e a reclamat “era implicacion de totes es administracions entà trabalhar en Aran damb era finalitat de melhorar era conviuença entre er os e es ramadèrs, en tot seguir era determinacion deth Conselh Generau d’Aran”, qu’a activat un plan pilòt entà agropar es ramats de 17 proprietaris de oelhes damb un pastor que les suenhe entà evitar-ne possibles atacs.


Eth plan pilòt aranés tà protegir es oelhes qu'ei de seguir e que serie d'imitar en dehòra dera Val, ça'm semble.

Tà véir era gravacion dera ossa, que vos cau anar a visitar eth site deth Conselh Generau d'Aran en hent clic acitau.

Sovenirs de casa d'un Argentin d'origina biarnesa

Alexis (Alejo) Peyret qu’èra un notable argentin d’origina biarnesa. Que neishó en 1826 a Serras-Castèth au ras de Morlans. Son pair, Alexis Agustin Peyret, qu’èra consòu de Serras-Castèth e sa mair Cecília Angelica Vignancour qu’èra d’ua familha de jornalistas e d’estampaires. Republican e socialista militant, l'Alexis qu’estó victima en França d’un procès politic deu quau e sortí innocentat. Un an après la presa de poder per l’emperador Napoleon III , l’Alexis que's vedó acabar lo temps de la democracia e, per aquera rason, que’s sentí obligat de s’exiliar tà l’America deu Sud. Qu’arribè a Montevideo (Uruguay) en 1852. Qu’avèva hèit 26 ans. Que i defendó la causa de la Confederacion Argentina coma collaborador deu diari “El Comercio de Plata”. Puish que’s mudè tà la província d’Entre Ríos on e hasó de professor de francés e de geografia en lo “Colegio del Uruguay”. En 1857, lo president de la Confederacion Argentina, Justo José de Urquiza, que l’encarguè oficiaument de l’administracion e de la direccion de la Colonia San José qui lo Biarnés avèva fondada en las soas pròpias tèrras. L'Alexis que i acomolava las cargas de jutge de patz, de comissari, de president de la municipalitat de San José, de Jefe (cap) de la “Mesa de Estadística” de la província d’Entre Ríos e d’Oficiau deu prumèr Registre Civiu de la Republica Argentina qui’s creè en 1873 en lo districte municipau de Colón, entà resólver los conflictes enter contractants de religions distinctas. En 1883, que’s mudè a Buenos Aires, on e aucupè la carga d’Inspector Generau de Colonias. Que ho eslejut prumer president de l’Aliança Francesa e lo govern nacionau que’u comissionè tà l’estudi de la Maquineria Agricola a l’Exposicion Universau de París en 1889. Qu’aucupè la carga de professor en lo “Colegio Nacional de Buenos Aires” e a la facultat d'Umanitats e Filosofia de l’Universitat de Buenos Aires. Que va escríver mantuas òbras e un projècte de constitucion tà la Republica francesa. Qu’adoptè la nacionalitat argentina en 1895 e que’s morí en 1902 a Buenos Aires. En 2001, lo parlament de la Republica Argentina que decidí d'aufrir a la vila mairau d'Alexis Peyret, Serràs-Castèth, ua còpia de l'estatua erigida a San José en l'aunor deu son fondator biarnés. Alejo Peyret qu'a deishat ua descendéncia pro nombrosa e lo son (cog)nom qu'ei enqüèra plan viu acerà.


Aquiu qu’avetz un poèma son, escrivut en biarnés de l’Argentina enlà, on e dèisha plorar la soa nostalgia au país on ei vadut, lo Biarn.

Los sovenirs de casa (Alexis Peyret, 1826-1902)

Au près de Pau, a l’estrem de las Lanas,
Sus los terrèrs qui vien banhar lo só
Quan lo matin hè bronir la campana
Enter los plèishs blanqueja ua maison.
Jo que i vadoi e que i visquoi mainatge,
Sautant, pitnant, lèste com un lebraut
Mès, tot d’un còp boha lo vent volatge
E la maison qu’ei adara de nh’aut.


Lo sovenir qu’ei ua malaudia
Qui hè lo còr mei triste que la nuèit
Hè negrejar la bèra lutz deu dia
E tot endret que’u paréisher vueit.
Qu’ei lo veren qui guasta l’aiga neta,
On lo sorelh e’s vienè miralhar,
Qu’ei lo vent hred qui tòrra la floreta
Quan au printemps s’anava esparpalhar

Arrepic
Òras d’arríder, òras leugèras,
De l’amistat e de l’amor,
Deu temps passat aimablas messatgèras
Perqué tornatz au près de jo?

Vedetz aquiu, deu costat de l’Espanha
Lo pic tot blu, tot coronat de nèu
Qu'aví vint ans quan pugèi la montanha
Tròne deu só, gran escalèr deu cèu.

Jo per ací tot solet que demori
E vosauts qu’ètz a l’aut' part de la mar
Tot qu’ei fenit e per arren que plori
Lo temps passat non pòt pas mei tornar


Que vse’n perpausi ua virada literau en catalan:

Els records de casa

A prop de Pau, au cap de les Landes,
Sobre els turons que ve a banyar el sol,
Quan el mati fa bornir la campana
Entre les bardisses blanqueja una casa.
Jo hi nasquí i hi visquí de nen,
Saltant, trepitjant, llambresc com un llebretó,
Però, tot d’un cop, bufa el vent voluble,
I la casa ara és d’un altre.

El record és una malaltia,
Que fa el cor més trist que la nit,
Fa negrejar la llum formosa del dia,
I tots els llocs, els fa parèixer buits.
És el verí que podreix l’aigua neta,
On el sol venia a emmirallar-se,
És el vent fred que gela la floreta
Quan a la primavera s’anava a descloure.

Hores de riure, hores lleugeres,
De l’amistat e de l’amor,
Del temps passat amables missatgeres,
Per què torneu a prop de mi?

Veieu allà, del costat d’Espanya,
El pic tot blau, tot coronat de neu,
Tenia vint anys quan vaig pujar la muntanya
Tron del sol, gran escala del cel.
Jo per ací tot solet em quedo
I vosaltres sou a l’altra part de la mar,
Tot és acabat i per un no res ploro,
El temps passat no pot pas més tornar.



Marcel Amont que hiquè lo poèma en musica...dant-lo un ritme de tango, ben segur. La cançon aquera qu'ei tirada d'un CD titolat "Marcel Amont canta los poètas gascons", de comandar a Ràdio-País, 64230 Puei-de-Lescar.

La polca de les castanyetes i el xotis de la Mare Antoèna

L'amic Daniel Andrés del grup Saüc (Castelló de la Plana), a qui vaig fer conèixer el disc HDQ del duo Brotto-Lopez, hi va reconèixer el tema d'una polca catalana que Saüc va tocar anys enrere. El món és petit, oi?

La Maire Antoèna és un xotis cantat, col·lectat a Rocamador (país de Carcí, departament de l'Olt, de parla llenguadociana), que ens fa encara la publicitat per a una institució del temps passat - ara il.legal a França.



Heus aquí, tirada del CD HDQ, la maire Antoèna, tocada per l'excel.lent duo occità Brotto-Lopez:



----------------
Chas la maire Antoèna (A ca la mare Antoèna)
I a de bon vin blanc

I a de bon vin blanc, de bon vin blanc
De polidas dròllas (noietes boniques)
I a de bon vin blanc, de bon vin blanc,
De bons enfants

Lo molinièr passa
Fa petar lo foet (fuet),
Marisson l'agacha (Marieta el guaita)
li quilha lo det (li dreça el dit)

Cal m'empacharà de l'agachar per la finèstra (Qui m'impidirà de guaitar-lo (o -la)- per la finestra )
Cal m'empacharà de l'agachar quand passarà (Qui m'impidirà de guaitar-lo (o -la) quan passi)

Janeton del Barri
A un polit rosièr
Que las calhas i cantan
Al mes de febrièr
---------------
I ara la Polca del 2 de Març, o Polca de les Castanyetes, tocada pel no-menys excel.lent grup valencià Saüc:


Per cert, la música d'arrels també pot viatjar i passar d'un vessant a l'altre de l'Albera.

Cants polifonics gascons

Dimèrcs passat, que dèi un torn peu Conservatòri Occitan. Que i trobèi la Natacha qui n'avèva pas mudat ni pè ni pata, e que m'arcuelhó dab bona umor e lo sorríder au pòt coma de costuma. Qu'avèvi quauques formalitats administrativas de complir tà l'an que vien e que n'aprofitèi tà crompà'm CDs e entressenhà'm sus l'estagi de cants polifonics pirenencs de la rentrada.
Aqueth estagi qu'ei la repeticion deu qui's debanè lo mes de mai passat. Que conegó un succès tan gran que non podón pas acceptar tot lo monde, çò qui decidí los organizators de'u tornar hèr. Eh ben, lo venidèr que sembla estar de la medisha traça, qu'èra dejà pleat arras, que'm soi arretrobat en la lista d'espèra.
Que hè gòi que los cants polifonics pirenencs e sian vaduts tan populars au dia de uei. Qu'espèri aquera vòga e s'acompanharà per un interés tà la lengua naturau d'aqueths cants, la lengua occitana. Ben, en realitat la gascona, de non pas con·hóner dab la lengua promaguda per l'excellent En Taupiac, qui per bèra que sia, e bèra si qu'ei, n'a pas ni lo gost ni la sabor deu gascon. Lo Taupiac, a maugrat qui sia hilh de Gasconha, que s'ei trompat de lengua, praubet! Urosament, los Gascons non l'an pas seguit. Avem déjà lo francés, n'ei pas tà i amiar ua dusau lengua estranha entà ajudar la prumèra a tuar lo gascon! Que manca de sentida, lo brave Taupiac! Bon, qu'a ua excusa, la lengua qui pramau qu'ei la deu lòc on viu (coma deu lòc on vivi jo), e qu'ei en dehòra deus país gascons. En tot cas, tà nosautes... que serà en lengua gascona, se vos platz!

Ath som d'Azun (Eths d'Azu, Agorila)



Lo rei pastor (Eths d'Azu, Agorila)

Per fin, libra!

Ingrid Betancourt e d'autes sequestrats que son estats alargats. Ingrid, au cap de 6 ans de captivitat per las FARCs!!! Per fin! Que soi urós. Non i a pas arren a hornir.
Ah, si, totun! Ua seguida de congòs deus Menestrèrs Gascons tà hestejar lo retorn de Na Ingrid! Òc, de congòs cantats per lo Joan-Francés acompanhat per Enric Marliangeas e Jakes Aymonino !!!! De dançar tots!

Congòs de Lucsèir:


Congòs De Vèrt:


NB. Aqueths trocets que son estats tirats deu CD titolat "Rondèus e congòs de las Lanas", ACPL Menestrèrs Gascons CMDTA. De comandar suu site deus Menestrèrs Gascons.

NÒRMA: aranés o composicionau?

Que’m sembla significatiu d'ua cèrta evolucion lo fèit que lo president actuau de l’Institut d’Estudis Occitans (IEO) non hàsca servir lo bilingüisme lengadocian-gascon tà comunicar dab los sons socis contràriament a En Pèire Bec. En Pèire Bèc qu’escrivèva en lengadocian com a president de l'I.E.O. mès la soa pròpia òbra qu’ei escrivuda en gascon (e pas d'ua sòrta quau que sia, que i tornarèi) mentre  lo president actuau En Dàvid Grosclaude qu'ei monolingüe en occitan: n’emplega pas jamès lo lengadocian, ça'm par, sonque un gascon blós, tant tà l'escríver com tau parlar.

Los escrivans gascons – dab hèra pòcas excepcions- qu’an tostemp escrivut en gascon, enqüèra que non sia pas guaire en ua lengua unificada. La literatura gascona, malurosament, demora, per fòrça, de caire dialectau: los autors gascons qu'escríven en generau en tot seguir ua nòrma locau se non localista o personau. Non i a pas mes localista que la lengua deu mes gran escrivan gascon de tostemp, En Bernat Manciet. Que’m cau senhalar ua excepcion importanta: la d'En Pèire Bèc qui escriu en gascon composicionau, sintetic, ua mescla personau e hòrt agradiva d'elements prenguts de guaireben tots los dialèctes deu gascon. Notatz que la soa lengua escrivuda qu’ei ben gascona, n’ei pas hèita d’occitan composicionau, non, qu’ei 100 % gascona e de fòrça bon léger per composicionau que sia.

Aquò que poderem aperar lo paradòxe esquizofrenic occitanista : n’avem pas cap de lenga occitana normativizada unificada, sonque ua bèra coleccion de varietats mes o mens ben normativizadas - çò que la nomenclatura oficau de l’I.E.O anomena « dialèctes » mès que no’s pòden pas considerar tots coma taus se prenem coma unitat de mesura linguistica lo "catalan-valencian-balear", lo catalan, qué, qui èra enqüèra ua varietat occitana au mens dinc en 1934. A despieit qu’ajam a man nosta ua lengua gascona sintetica normativizada per un president de l’Institut d’Estudis Occitans En Pèire Bec, ailàs d’usatge exclusivament personau dinc adara, l’I.E.O medish non va pas jamès encoratjar nada unificacion normativizadora gascona e la lengua gascona d’en Pèire Bec n’estó pas jamès promaguda peus gramaticians per rasons que non m'expliqui pas. Avem plan segur gramaticas gasconas que presentan clarament ua volontat normativizadora mès las causidas que son divergentas segon las universitats e/o los autors. B’ei per aquò que hè besonh ua academia tà decidir de manèira colegiau quin e cau escríver lo gascon estandard.

Lo diccionari francés-gascon en dus volumes de l’IEO que demora de caire plan dialectau, e qu’ei de dòu hèr de constatar que quauquas zònas i sian oblidadas o negligidas. En particular, los mots deu gascon sud-orientau, pròpis deus parlars de Comenge, Coserans e d’Aran, non s’i tròban en generau paso o qu'i son ben malament arrepresentats. Que cau saludar lo tribalh hèit, çaquelà. Qu’aquestas linhas non sian pas arresentidas coma criticas d’un apèr irremplaçable au dia de uei. Mès, de tota faiçon, la tòca d’aqueth diccionari non pòt reaument estar considerada coma normativizadora.

L’IEO qu’a hèit un tribalh formidable en mantuns domenis. N’i a totun un on lo son tribalh n’a pas brilhat, tà non pas díser qu’ei estat catastrofic, qu’ei lo de la normativizacion en generau e la deu gascon mes particularament, per rasons perfèitament explicablas istoricament. L’IEO qu’a ua responsabilitat de las màger dens la situacion d’anomalitat lingüistica que patim nosautes gasconofònes, ja qu’aquera institucion n’a pas jamès promagut nat gascon unificat. Qu'èra fatau los aranés que normativizèssen lo parlar de Mig-Aran.

N’ei donc pas -o en tot cas pas enqüèra- vertat que la lengua occitana i sia oficiau en la Val d’Aran. Ni, malurosament, tanpòc lo gascon. La lengua oficiau en la val d’Aran qu’ei la lengua aranesa, basada sonque suus parlars de la vath, deu grop dialectau sud-orientau deu gascon. Qu’ei un dret fondamentau deus Aranés, plan segur. Totun, on ei l’unitat de la lengua occitana en la realitat ? E com a minimum, on ei l’unitat de la lengua gascona ? B’ei clar que l’IEO n’a pas jamès hèit, o podut hèr, o volut hèr, arren tà empachar de facto l’esclatament deu gascon (doncas de l'occitan) a maugrat d’un discors esquizofrenic d’unitat. Ara, se volem vertadèrament que la lengua occitana e sia oficiau en la Val d'Aran, que sufeish de decidir que l'occitan estandard e sia l'aranés. Nat problèma de part mea, l'acceptarí de bon grat e l'utilizarí en aqueth blòg. A véder...


Ara que l’aranés s’a normativizat e ei oficiau per tota Catalonha, que’u nse cau préner en compte. E que’ns cau tribalhar tà tornar trobar la dignitat, qu’ei a díser, l’unitat. E que ns’i cau tribalhar dab los Aranés. Ara qu’avem ua Academia dera Lengua Occitana, qu’ei evident tà nosautes qu’aquera lengua, si a d’estar unica, a d’estar gascona se non aranesa. E s’a d'estar plurau, com ac pensi jo de manièra realista en contemplar lo panorama de la literatura occitana actuau, i deu aver ua lengua gascona unificada, que sia aranesa o composicionau. N’i arrenonciaram pas.

O adoptam tots l’aranés coma nòrma, e las institucions nòstas nes balhan los apèrs tà ensenhar e apréner l’aranés coma cau en l'Estat francés, e atau que guanharem en credibilitat de cara au mond e en pes politic en tots los grats, o que’ns cau hargar un gascon composicionau unificat dab los Aranés, un gascon « batua ». Non i a pas cap d’autas alternativas se volem sortir d'aqueth cuu-de-sac en lo quau e ns'èm embarrats.

Qu’ei de la responsabilitat de l’Academia dera Lengua Occitana de’ns hargar un diccionari e ua gramatica de gascon normativizat , que sia o basat sus l’aranés o composicionau. Se non, seram forçats de seguir l’exemple deus Catalans e sortir lèu lèu de l’occitanisme tà poder aver per fin ua lengua digna d’aqueth nom dab un diccionari generau de la lengua, escrivut en gascon. N’oblidem pas jamès que lo catalan, varietat bessona deu lengadocian (que non pas la deu gascon d'aqueth blòg), èra enqüèra occitana en las annadas 1930. Sortir de l’occitan qu’ei possible, los catalans qu'ac an hèit e son enqüèra vius. Jo que soi occitanista mès pas a quinsevolh prètz. E lo prètz non pòt estar lo sacrifici de la lengua nòsta : la lengua que passa abans que non pas l’ideologia. De non pas aver nat diccionari generau de la lengua gascona estandardizada en 2008, escrivut sonque en gascon, qu’ei ua beròia vergonha. Lo de la lengua catalana, hargat per En Pompeu Fabra, data de 1932, dus ans abans de talhar definitivament lo cordon omelicau dab l’occitan per lo famós manifest secessionista de 1934, fèit qui nosautes n'avem pas oblidat e qui'ns cau meditar. Nosautes que volem demorar occitans, mès non pas a quinsevolh prètz.


Que cau ben distinguir dialectes naturaus d’ua lengua e la lengua normativizada. Aquesta darrèra n’a pas coma hita de remplaçar los parlars naturau en la vita vitanta. Qu'ei un mòde de comunicacion pan-gascon destinat abans que tot tà l'escríver. N’ei pas normau que dus Gascons coma lo president de l’Institut d’Estudis Occitans e lo magnific sindic d’Aran non sian pas capables d’escríver en ua medisha lengua gascona en 2008. L’un escriu en gascon biarnés, l’aute en gascon aranés. Dens ua situacion de normalitat, aurén d’escríver en gascon estandard, e pro.

Avem un besonh urgent d’un diccionari deu gascon normativizat, unificat e academic tà’ns preparar a la co-oficialitat deu gascon en tots los país gascons e a la normalitat lingüistica. Segur qu’avem tanben besonh d’un diccionari complet de gascon de caire dialectau, on e sian referenciats tots los mots de la lengua parlada e lors variants morfologics (véder e véser e véger e véir.., nèu, neu, nheu e nhèu, eca), l’equivalent gascon de l’Alcover peus catalanofònes. Mès aqueth segond diccionari, d’interés lingüistic, no’s pòt substituir a un diccionari de la lengua normativizada, coma, d’alhòrs, l’invèrs b'ei vertat tanben. Que son dus apèrs d’utilizacion distincta.

Unificar vòu díser que cau causir un variant morfologic e sonque un : véder o véser o véger o véir, de causir de manièra que la lengua e sia vertaderament ua lengua e non pas sonque ua coleccion de dialèctes o de parlars. Mès non cau pas repetir las errors de la normativizacion fabrenca : be cau que la lengua sia hargada en concertacion dab tanhents de cada un de los grans dialèctes gascons. L'estandard serà mes aisidament acceptat se n'a pas cap de coloracion tròp localista. Doncas, que'm sembla preferable de hargar ua lengua composicionau, sintetica, qui aplegarà elements prenguts d’au mens duas varietats gasconas, o mes se possible - e òc, qu'ei possible, tornatz léger l'òbra d'En Pèire Bèc- , atau que serà mes aisidament acceptada. Qu’ei lo cas, per exemple, deu batua peu basc, e tanben lo deu yiddish. Isaac Bashevis Singer parlava en yiddish polonés mès tota la soa òbra, qui’u való lo prèmi Nobel de literatura, qu’estó escrivuda en yiddish unificat. Aquera lengua, unic estandard deu yiddish, qu'estó hargada en las annadas 1930 a partir de duas varietats naturaus en combinant basicament la pronóncia de l'ua dab la gramatica de l'auta. Aquò qu' obliga tots los locutors naturaus deu yiddish (y.) au "bilingüisme" y. naturau/ y. unificat. Que cau soslinhar lo yiddish qu’ei au medish temps ua varietat de l’alemand e ua lengua, coma lo francés ei au medish temps ua varietat de la lengua d’oil e ua lengua, o coma ac son l'aranés e lo catalan au respècte de l'occitan.

Aranés o composicionau tà l'estandard gascon, causir que cau. Que deu estar la mission de l'Academia dera Lengua. E sense trigar mes, que n'avem un besonh urgent.

Chuntos por l'aragonés !

Gasconha e Haut Aragon, qu'èm coma dus dits d'ua sola man.
Partatjam ua medisha toponomia pre-romanica que no's tròba enlòc en las autas tèrras d'òc, los nòstes ajòus parlavan la medisha lengua; qu'èm de la medisha sang.

Unitat de la lengua aragonesa, unitat de la lengua gascona: ua medisha exigéncia, un medish combat!





E a jo que m'agradan las jotas. Viscan los jotaires !!!!

La grana Pilar Gascón, republicana coma jo ;), en duas gravaduras istoricas de las annadas 1920:




Don Pedro Ornat, dab eth la jota qu'ei ornada coma cau !!!



Don Valentín López:


La jota de l'Olivera, que la devem enqüèra a l'excellenta Agrupación Folklórica Santa Cecilia d' Òsca. Ne soi "fan". Malaja non canten guaire en aragonés, totun!!!


D'aqueth medish grop, shò, escotatz, escotatz !!! "Los Bolos", ua canta de beutat purissima:




Aragon: amor e solidaritat! Chuntos por l'aragonés!

Sent Joan

A 16 H06 (no'm demandetz pas quin ac cau díser en catalan!!!) qu’èi arrecebut un messatget de la Carme encartonada. Que m’a enviat l’eslama virtuau deu Canigó de hèr circular per totas las terras d’òc tà la Sent Joan ( qu’ac sèi, qu’ac sèi, que’m caleré escríver « es.hlama » coma tot bon occitanista, mès uei que’m hè cagar, m’agradan pas bric los mots puntejats, ah òc, ne soi completament allergic, m’emmerdan, sustot qu'aquiu aquera h e demora muda. Qu’ei tà ajudar la comprehension de la part deus autes occitans, çe’m disen. Hilhdepica, e perqué n’an pas nat diccionari de gascon, los autes occitans ? Academicians, au tribalh !!! Eslama que serà, doncas, aumens dinc a la parucion deu diccionari tot en gascon de l’Academia :D). Bon, en tot cas, un potonàs tà la Carmeta!

Per Sent Joan, jo qu’èri justament a Perpinhan. Que i avèva la trobada deus gigants. Coma a la costumada, i podoi véder lo rei En Jacme de Malhòrca acompanhat per sa hemna Na Esclarmonda de Foish, de Perpinhan, e tots los d'Elna: Guifred lo Pilós, lo Comte En Miron e tota la familha, e los bessons d'Argelèrs de la Marenda Sant Còsme e Sant Damian o dilhèu Sant Damian e Sant Còsme, e los nau-vienguts de Tuir. La barriqueta de Byrrh i èra, plan segur.



Que i avèva tanben los dus "Chinés" (que'm semblan meslèu Japonés, mès rai) de Lheida! A Lheida, los gigants que i son plan orientaus deu tipe extrème, enqüèra que i parlen lo catalan occidentau. Atau qu’ei.




Urosament qu'a "Perpinyà la Catalana" los Lheidatans i trobèn un Gascon tà poder charrar en catalan e’us préner la fòto-sovier, que s’avèvan desbrombat la camera :D.




Ja qu’ei la Sent Joan, sautem lo huec dab los joens de que quiò !!!!




Sauta lo huec

Quin plaser de barrar los cinc cantons
De véder arribar l’Emili dab lo vimi,
La mei beròja vesia dab lo vin
Lo hòu hòrt esvagat tà har lo hòu


Sauta sauta…lo huec
Sauta sauta…lo huec de la Sent Joan
un còp, dus còps tres còps tau cèu,
Sauta sauta…lo huec com un gran pèc
Un, dus, tres, quate...

Tots los vesins son amassats aquiu
A la carrèra au miei deu crotzament
Los òmis dab lo bòis e lo briquet
Las hemnas dab l'òli entaus cruspeths

Abans de començar un pion de vin
Entà poder fretà’s a la calor,
Los peus cramats, galopa com un gran pèc

E tà la Carme, un Sant Joan mitat provençau, mitat valencian, dab lo Jan-Maria Carlotti e Al Tall. Occitano-catalan, qué!