Deman que't parlarè

Deu temps de la mea joenessa, quauques annadas a, que m'agradava de léger las publicacions , ancianas o pas, de l'Escolo deras Pirenéos. Las qui'm soi escadut en obténguer, que las èi guardadas fòrça preciosament en casa. La grafia "d'era Scolo" qu'èra la deu felibrige. Aquera grafia, non l'èi pas jamés emplegada jo medeish, totun que'm cau plan díser non m'a pas jamei pausat nat tip de problèma a jo. Au contra, tau qui s'interessa a la lengua vertadèra, aquera grafia qu'ei perfeita per rénder las especificitats de cada parlar. A cada vilatge, son lengatge, a cada auseron, sa cançon! Las òbras que i èran publicadas èran escriutas mes que mes en varietat sud-orientau de gascon, qu'ei a díser en parlars de Comenge, Coseran e d'Aran. Aquò que'vs cambiava drin deu gascon biarnesejant deus metòdes d'aprenedissatge ! A mes Bernat Sarrieu (1875-1935) , lo fondator de l'Escòla, qu'èra un mèste, un lingüista e un escrivan talentuós. Que hè dòu que non sia pas jamés reeditat. Que temi las rasons d'aquera manca que'n sian sustot ideologicas.De fèit, los darrèrs gabidaires dera Scòla deras Pirenéas, en Juli e na Ivòna Ponsolle, qu'èran obertament ostiles au moviment occitanista, d'un biaish agressiu a còps. Jo que'm pensi que caleré tornar publicar las òbras de Bernat Sarrieu. E las de Loís Daulon, tanben. A jo que m'agradaré de las aver en version "bi-graficas", au còp en grafia d'"era 'scola" e en la nòsta, perqué non?
E puish l'Escòla deras Pirenéas que's morí. Non n'i pas arren de qué se n'arregaudir, la mòrt d'ua escòla n'ei pas jamès un senhau positiu tau futur de la lengua nòsta, ailàs.

Perqué soi a vos parlar de tot aquò? E ben, qu'ei aprofieitat deu léser estivenc tà descobrir un autor qui non coneishèvi pas: Joan-Pau Ferré. Comengés de pair, coseranés de mair, qu'ensenha l'occitan a Sent-Gaudenç. Qu'ei joen, lo Joan-Pau, e qu'escriu la soa pròsa en ua lengua naturau, tostemp en gascon deu Coseran mès botat en bona grafia occitana. Que comencèi per "Eth arrestoth", un roman publicat en çò deu Princi Néguer, (ara PyréMonde). E ben, qu'ei de simple díser: que m'agradè fòrça. Que'm hasó gòi, que'm soi regalat. Alavetz, a l'Estivada de Rodés d'enguan, que m'aturèi a l'estanc de la libreria occitana tà véder se, per escàs, non trobarí pas un aute obratge deu quite Joan-Pau Ferrèr. E que'n trobèi un, un arrecuelh de novèlas, aqueth editat peth Ostau Comengés e titolat "Deman que't parlarè". E que m'a agradat enqüèra mes. Las novèlas que van acompanhadas per un lexic gascon-catalan-espanhòu- francés, doncas aqueth obratge que pòt interessar tots los vesins deus nòstes Pirenèus. Enfin un autor occitan qui no's deisha cap embarrar dens frontièras quinas qui sian! Qu'a rason. Los Pirenèus que son l'esquia, la colomna vertebrau deu País Nòste, que non la soa frontièra.

La tradicion de l'Escòla deras Pirenéos n'ei pas mòrta!!!

Manciet en occitan

Ua consequéncia malastruga de considerar lo gascon coma ua varietat de l'occitan qu'ei l'abséncia de virada en occitan (non-gascon) de l'òbra de Bernat Manciet. Qu'ei de dòu hèr. Que'm sembla Manciet que demora un autor essenciaument desconegut, o en tot cas non lejut, peus Occitans, simplament pr'amor de la lengua tròp tipada gascona e de comprenença guaireben impossibla taus qui non son pas Gascons. Que seré utile de poder dispausar d'edicions bilingüas gascona-occitana de l'òbra de Manciet. D'acòrd, qu'anaré en contra deu dògme de "l'unicitat" occitana, mès lo hèit qui los Occitans non-gascons non pòden pas léger Manciet que i va dejà plan en contra, non? Alavetz, perqué privar los Occitans non-gascons de la lectura deu mes gran deus escrivans gascons contemporanèus?

Sho!

Que soi a tornar léger "Sho!" de Terèsa Pambrun-Lavit. Quant de còps l'èi dejà lejut? Sèi pas, mès aquesta novèla que m'encanta. Dilhèu serà pr'amor que parla deus Ròms, dilhèu sera pr'amor que tracta de la perduda de l'identitat, o dilhèu serà pr'amor de l'estile, de la lengua, ua lengua qui hè arresoar la canta de las nestas e deus gaves, ua lengua gascona purissima. O mes segurament qu'ei pr'amor de tot aquerò amassa.

" Que pican mots de hered eras gotas de ploja de qui s'espèrlan sus eth teit. Aubor que i a en lheit de Lisà. Assorinada devath dera piala de còsnas, qu'escota a pujar lentaments eth monde reau. Qu'ei espessa era suberada de mantas. Caperant era jaça, eth plumion arroi que drava era avançada deras idèas qui s'aprèssan, escusèras, ath arràs dera consciéncia. Ua votz atebida que l'arriba deth dehòra, que s'arremata era hemna drin més acucada ena còtha. Escotar era cascaverada, comptar eras gotilhadas. Arribar a cent e tornar començar. Tant que i a ploja. Tant que i a parpalhadas luscas ena pensada. Acaçar eras ompras drin mes encòra. Non mudar peu. Non mautar veta. Desvirar era vita. "

Sufeish de léger l'òbra de Terèsa Pambrun-Lavit tà compréner quin òm pòt càder (o càger ;) amorós de la lengua gascona.


Sho! qu'ei estat editat dens la coleccion Solei d'Autan per l'Institut d'Estudis Ilerdencs dab l'ajuda de la diputació de Lleida (Catalonha).