Musica gascona au Gran Feretrar de Tolosa

Diluns passat de nueit, a la hèsta deu Gran Feretrar, los amics bohaires e aboesistas deu Conservatòri Occitan que'ns auherín quauques trocets de musica deus País Gascons.

Tà començar, ua valsa vasadesa qui m'agrada particularament:



E puish ua seguida de Rondèus lanusquets. Lo prumèr qu'ei en minor , los dus autes qui segueishen son en major, çò qui obliga de tapar lo cap deu canèth deu bordon dab lo brunidèr tà'n cambiar la tonalitat. Mès n'ei pas aisit d'ac hèr en tot jogar au còp. Guaitaz quin ac hèn: lo grop de bohaires que's divideish en dus.



E tà acabar per uei, ua seguida de traversadas coseranas:



Un aute còp, la seguida!

E on pòdi escotar e véder lo Mèste Tisnèr en julhet, eh?

04 de julhet 2009, 20 :00 - VERD E BLU qu'anima un bal a L'Isla de Baish dens l'encastre deu son hestenau escota e minja. Tà totas las entressenhas, contactar Magali que cau!
magali.henri(at)hotmail(punt)fr


18 de julhet 2009, 21 :00 - VERD E BLU bal 32410 Castera-Verduzan - Ass. Gascogne & Traditions 05 62 68 13 21 - 06 79 83 29 91 (au vrèspe iniciacion a las danças dab L. Dubertrand, M. Castanet e J. F. Tisnèr


23 de julhet 2009, 19 :00 - Joan Francés Tisnèr Bal dab R. Baudoin - 12000 RODEZ, Estivada Parc Convivéncia

24 de julhet 2009, 20 :00 - Joan Francés Tisnèr dab R. Baudoin -(B. Achiary, D. Warro, A Filetta) 18èmes Nuits atypiques de Lan gon, Parc des Vergers, 33210 Langon, 05 57 98 08 45 / 06 13 23 36 93 lesnuitsatypiques@wanadoo.fr

30 de julhet - 01 d'agost 2009 - Joan Francés Tisnèr estagi de canta - 43000 PUY-EN-VELAY Nuits basaltiques

De seguir peu mes d'agost e la rèsta de l'an. B'avetz sòrta, brave monde, lo Peiroton que s'aucupa de vos!!!

Rendetz-me lo pè, en vos pregar!

Lhèu avetz dejà lejut o entenut l'estranha expression occitana "rendetz-pè" per díser rendetz-vos?

En gascon, que i a duas manèras (que non manièras) tà díser rendetz-vos: rendetz-vos qu'ei la normau qui trobam tostemp en gascon centrau, orientau, sud-orientau e en "gascoïnè", mentre que rendetz-ve (o escriut rendetz-vse) qu'ei ua ipercorreccion deu gascon occidentau qui trobam en biarnés. En gascon occidentau, lo pronom -ve (-vse) que's pronóncia -pé. Aqueth biaish de díser qu'ei passat a l'occitan non-gascon devath la fòrma...rendetz-pè, un bearnesisme un chic deformat qui'm hè tostemp arríder. Panaires de pès, arrepentitz-vos!!!!

Ajustar - Hornir- Ahíger

Ja sabetz que m'agradan los mots.
Ajustar,segon Palai, que significa ajuster, joindre, réunir, rapprocher. Ajustà's: se réunir à un rendez-vous, se joindre , se faire beau/belle, rectifier sa toilette.
Ajustar en gascon de Palai non vòu pas díser ajouter. Que sembla ajustar dab aqueth sens d"'ajouter" que sia un lengadocianisme recent, dilhèu influençat peu francés. Que i ei plan dens lo diccionari gascon de Per Noste (occitanista) dab aquera acceptacion e Chaplain l'a représ dens lo son diccionari. Segon Palai, lo mot gascon tà díser ajouter qu'ei hornir.

Segon Palai:
Hornir : Fournir, pourvoir, munir, ajouter.
hornida: fourniture, ajoutage (sic)
hornidèr: chose à laquelle on doit fournir, ajouter
hornidor: fournisseur, fournisseuse, celle qui ajoute
hornidora: ce qu'on ajoute, fourniture

Avisatz-vos! Fornir en lengadocian non vòu pas díser "ajouter" mès sonque "fournir". Fornidora: fourniture.

Ajustar qu'a un sinonime tipicament gascon: ahíger (miélher que ahijar*, deu latin affigere). Segon Palai, ahijar* o ahíger: ajuster, joindre deux morceaux, deux pièces. Ahíger ua còrda: allonger une corde au moyen d'une autre.

En gascon deu sud-èst, segon lo lexic de Dupleich (Sent-Gaudens, 1843) ajustar que vòu díser ajuster, viser mentre ahíger que's vira per ajuster, avuster (sic), joindre, ralonger (sic), raboutir.

En aranés, ahíger o híger qu'a tots los sens deu catalan afegir, dont lo d'" ajouter".
L'aranés emplega ahíger meslèu que non pas hornir ni ajustar. En realitat l'afegir catalan e l'ahíger gascon que son duas fòrmas deu medish mot, devarat deu latin affigere. La forma antiga deu mot afegir qu'èra afiger en catalan, que'u trobam dens la pròsa de Ramon Llull:

"E molt home nesci... no sapia egualar ni afiger segons que's cové tanta de quantitat entellectual sobre la sensual", Llull Cont. 294, 27.

Afíger com afegir semblan desconeguts en lengadocian, non son pas mencionats dens lo diccionari occitan (lengadocian)-francés d"Alibert.

Doncas, tà virar en gascon lo vèrbe francés ajouter , qu'avem aumens aqueras tres possibilitats: hornir, ahíger e ajustar.

La fèsta del Feretrar

Aquesta dimenjada comença la fèsta tolosana del grand Feretrar, coneguda en francés coma le Grand Fénétra. Autres còps, aquesta fèsta se celebrava dins lo barri tolosan del Feretrar, d'aquí lo nom. La mencion del Feretrar nos apareis pel primièr còp dins un document de 1077, que Isarn, avèsque de nòstra vila, i balha un terrenh coma present al Capitol de la Catedrala Sant-Estève. En latin (de glèisa), feretrum vòl dire reliquari, es a dire que designa lo moblet, generalament transportable, ont s'i conserva de rèstas d'un sant. Feretrarius es l'adjectiu que s'i rapòrta e que designa tanben la persona que s'encarga del feretrum. En anglés, aquesta persona que fasiá de gardian de relíquias (òc, èra un mestièr a l'Edat Mejana) s'apèla un "feretrar", escrit atal coma en occitan. Abans lo cristianisme, lo mot èra ja emplegat pels Romans que festejavan las "feretraliae", lo 9en de las calendas de març (21 de febrièr). S'i omenajavan los mòrts.

Ernèst Negre faguèt la mesa en relacion del Feretrar tolosan (lo lòc) amb lo Monte Feltro situat al nòrd de las marcas d'Ancòna. Aqueste mont foguèt mencionat en 885 coma « placitum feretrarum, ecclesiae feletrane» e en 1158 coma « commitatus feretrano ». En Negre supausava qu'al Feretrar tolosan coma al monte Feltro italian deviá exisitir a l'epòca galo-romana un monument dedicat a Jupiter Feretrarius o a Cupidon. Ara a Tolosa i a una glèisa, Nòstra Dòna del Feretrar, que se pòt aver substituït al monument religiós roman.

La fèsta del Feretrar es fòrça anciana e tipicament (e exclusivament) tolzana. Godolin la menciona. De caire religiós a l'origina, a pas pus res de veire amb lo culte dels mòrts ni quitament amb la religion a l'ora d'ara. Es venguda una fèsta folclorica e populara, amb de passa-carrièras e tot plen de musica tradicionala, occitana o pas. S'acabarà diluns que ven. A ieu m'agrada!


Mantunas dadas son estadas represas del blòg de Tolotsa , que ne siá mercejat.

De veire e d'escotar: los archius sonòrs e fotografics de la vila de Tolosa sul Grand Feretrar de 1969.

Seguida necrologica

Lo gran Robèrt Lafont que's morí, seguit peu petit Carbòn, lo medish dia.

Carbòn, 14au de nom, qu'ei un gat, perdon: un cat, un èste normaument radiós e actiu qui s'a popat la lèit de l'Occitanisme Bio e Ferroviari deu costat de Vic-la Gardiòla (Eraut) despuish la soa neishénça. Ua crèma de gat, que'm podetz créder, non se'n hè pas mei d'aquera sòrta. Que's suicidè gèr passat sense deishar nat mot d'explic, pas ua linha, cap arren, arren d'arren, plan a la mòda gatuna, qué.. Jo que'm dic aqueth gat non sabó pas suportar la notícia de la mort deu Robèrt.

Li dediqui aqueste pòst, praubòt...Se n'ac hèi cap, qui ac harà?

E puish gèr qu'èra lo Michael Jackson qui se n'anava tau son darrèr viatge.

Jo medish no'm senti pas tròp plan, tot sobte...

P.S. La Merike, era tostemp plan viva, gràcias a Diu, que'm hè arremarcar Farrah Fawcett que's morí gèr tanben. Que'm hè dòu mès...qui ei Farrah Fawcett? Que deu èster mei coneguda en çò deus Finlandés que non pas en çò deus Landés pas tan finets.

Occitan larg

Se non trobam pas nada traça de gasconisme dens l'occitan larg, non cau pas estonà's se mei d'un non saben pas hèr càber lo gascon dens l'occitan estret.
Qu'èra la reflexion deu dia.
Aqueste messatge es acabat, mercés plan de l'aver legit.

Baiona-Anglet-Biàrritz en gascon

Que'vs demoran dus dias tà enviar la vòsta òbra, escriuta en gascon plan segur, tau concors literari qui la vila de Baiona organiza dens l'encastre deu son hestenau. Que'vs cau enviar-la abans la fin deu mes de junh mieja-nueit, lo sagèth de la pòsta hent hé. Que hè drin com las declaracions deus imposts, mès bon, la comparason non va pas mes enlà.

Baiona, vila istoricament de lengua gascona, uei lo dia trilingüe (sustot francés desgraciadament), qu'apita aqueth concors en las soas tres lenguas: gascon, basco e francés.
Ua enqüèsta recenta qu'amuisha 17 per cent deus abitants de l'aglomeracion Baiona-Anglet-Adour (BAB) qu'afirman aver ua comprenença deu gascon, mès que son sonque 12 % los qui afirman poden parlà'u e los qui'u parlan plan que representan sonque 2 % de la populacion. Per comparason, los qui afirman compréner lo basco representan tanben 17 % deus poblants de BAB, dont la mitat e's pòden exprimir en aquesta lengua. .

Que cau soslinhar lo gascon n'ei pas ensenhat en nada escòla de BAB, au contra deu basco, e lo projècte d'obrir ua Calandreta a Anglet n'a desgraciadament pas podut viéner a la lutz.
Totun, que'm sembla la gasconitat de Baiona, qui èra abans completament ignorada o mespresada, qu'ei vaduda mes coneguda e apreciada peus Baionés medishs. Que cau encoratjar e felicitar particularament los de l'Associacion Ací Gasconha peu son tribalh de tot dia tà hèr la promocion de la lengua e la cultura gasconas en aqueth parçan deu país (v/g)ascon. La caminada n'ei pas briga acabada, clar, mès que i vam, e que hè gòi de constatar progrés.

Que cau tornar reclamar escòlas occitanas e ua television EN GASCON per Baiona com per la rèsta deus país gascons. Tots a Carcassona lo 24 d'octobre, qu'ei l'endret e lo dia, que siam occitanistas o pas.

Un maine tau domeni

Que's cau menshidar deus mots qui s'assemblan en lengadocian e en gascon mès qui n'an pas lo medish sens en las duas varietats occitanas. Qu'avem dejà vist lo mot gascon panteishar no's podèva pas virar per pantaissar en lengadocian mès plan per panteixar o pantaixar en catalan.
Un aute faus-amic qu'ei lo maine. Un maine gascon no's ditz pas maine en lengadocian mès domeni mentre un domeni en gascon que non vòu díser domeni en lengadocian ni domini en catalan.

Complicat, vertat?

Un maine en lengadocian qu'ei un bordalat en gascon, qu'ei a díser un grop de maisons o, mei sovent, puishqu 'èm en país gascons, de bòrdas, qui constitueishen un vilatjòt o un barri pro isolat. En catalan, que seré un llogaret o una caseria. Un maine en gascon que designa ua propietat, la tèrra e los immobles qui i son. La significacion de maine en gascon b'ei donc plan diferenta! Un maine en gascon que's ditz domeni e domini respectivament en lengadocian e en catalan.

En gascon, lo mot domeni qu'existeish plan mès n'a pas briga lo sens de maine. Un domeni que designa ua persona. Qu'ei un nòble qui ei l'urós propietari d'un maine. Lo maine deu nòble que's ditz lo domèc.

Adara que's pausa la question de quin virar en gascon l'expression domeni lingüistic o, dit en catalan, domini lingüístic. Se non volem pas introdusir nat neologisme o barbarisme, que podem perfeitament díser "maine lingüistic", ça'm sembla.
Los diccionaris gascons de Per Noste e de Chaplain que n'an adoptat un, de neologisme: domèni, dab ua e oberta, tà distingui'u de domeni, lo proprietari deu domèc. E perqué non pas està's dab maine, mes simplament?

Hèsta de la Musica 2009

La hèsta de la musica, dimenge de vrèspe, que la passèm au jardin Raimon VI de Tolosa dab amics bohaires e aboesistas deu Conservatòri Occitan de Tolosa . L'aboès, taus qui n'ac saben pas, qu'ei un clarin tradicionau deu Haut-Coseran. Qu'avè desaparegut a la mitat deu sègle passat, coma la boha landesa. Lo mèste Bernat Desblanc que l'a reviscolat, que'n fabrica e que l'ensenha au Conservatòri Occitan, com ac hè dab la boha medisha.





N'i a qui volèvan videos? Tè, aquiu que n'avetz.

Ua borrèia coseranesa: Ara montanha, plan coneguda, aquí jogada peus aboesistas e bohaires, acompanhat peu tambor. Que la podetz enténer cantada per la cobla aranesa Es Corbilhuèrs au mitan d'ua seguida de borrèias coseranesas, aquí, e la véder dançada peu public a la Capitala (Barcelona) sus ua video de l'infòc qui'm caleré tornar trobar.



Ua escotisha qui comença pas tròp plan: un colèga, arribat en retard, s'avè enganat de pihet, n'èra pas dens la bona tonalitat. Que jogava solet en sol, e nosatis en la, aquò n'èra pas tòp. La mea vesia que l'ac digó, mès eth que continuè tranquille. Qu'a ua excusa: s'enten pas arren dens ua cobla. Fin finala, lo Bernat qu'acabè per avisar-l'i e l'aute que cambiè de pihet. Jo qu'èri mort d'arríder (enfin, interiorament, e).



Un rondèu de las lanas, tanben plan conegut: a l'entorn de ma maison (o meison coma disen acerà). La boha que s'i sent a casa.




Ua auta escotisha, dab lo tambor (Que i a un bohaire, a man esquèrra, qui a hami de hèr lo pisson. Aquò qu'arriba, e).


E los aboesistas que'ns a regalat aquesta:
Los escolans de la mea classa de boha n'èran pas venguts pro nombrós, rai. Qu'avem passat ua pausa de las bonas.