Nacions diferentes... o m'enganhi?

Que i a pro de contradiccions entre promòir ua normativizacion pluricentrica der occitan e parlar de nacion occitana. Era nocion de normativizacion pluricentrica d'ua lengua s'explique justament pr'amor qu'aguesta lengua ei emplegada per nacions diferentes. O m'enganhi?

Jo que sò per un veritable bilingüisme occitan: er occitan oficiau (mijaranés) e er occitan locau. Atau, non solaments era unitat occitana ei preservada, sinon toti es parlars (jo diria mès espontaneaments lengües, pr'amor era mia filosofia m'impidís de hèr cap de diferéncia quina que sigue entre un parlar e ua lengua) occitans non-oficiaus demoren egaus entre se e era substitucion deth parlar des aujòus pes parlars des lingüistes non ei capmès desirabla ne necessària.


Qu'ei precisament pr'amor deth sòn caractèr particular que cau apréner er aranés: non i a cap de risc de véder es lengües o parlars locaus substituidi pera modalitat oficiau dera lengua occitana ena vida vidanta.

Qu'ei dera responsabilitat des tanhents dera cultura occitana de promòir e d'ensenhar era modalitat oficiau dera lengua occitana, a costat (que non en lòc) des modalitats locaus.

Aqueras montanhas - Aqueras montañas

Que m'agrada aquera version d'aqueras montanhas, interpretada peus escolans deu conservatòri de las Lanas, devath la direccion deu gran Jan Cozian:




A jo que m'agrada hèra, tanben, la version adaptada tà l'aragonés per Biella Nuei, aquiu revisitada en un clip hòrt plan hèit qui realizè "l'estudi e botiga" Ara cultural (Samianigo, Osca / Uesca) tà presentar los vòts de bona annada 2010.


Las paraulas aragonesas, aquiu que las avetz:

Deu sèxe deus planetas

Au Jacme Taupiac no'u agrada lo genre masculin deus planetas. Segon lo Jacme, que hèi ua fauta en tot escríver lo (o eth) planeta en lòc de la (o era) planeta. Totun, que soi perdonat pr'amor la fauta que vieneré deu Bob (Lafont) (que descanse en patz, amén). Lo Bob qu'avè podut observar lo planeta qu' èra deu genre masculin, la quau causa lo Jacme n' a pas jamés podut confirmar, çò qui'm hè pensar l'oftalmològ (o serà l'optician?) deu Bob qu'èra mes bon que non pas lo deu Jacme.

B'ei vertat que jo soi estat acostumat a escríver lo/eth planeta - en conformitat dab los diccionaris gascons mes recents, se non dab lo Palai - e en tot seguir atau lo men hòrt tropisme transpirenenc. - Per jo, ua planeta qu'ei meslèu sinonim d'un planet o sia ua plana petita, que non un astre. Lo genre masculin de planeta qu'a aumens lo meriti de perméter de hèr aquera distincion.

Totun, que'm pensi, e'm balhèssetz de LA planeta en lòc DEU planeta, que serí enqüèra capable de'vs compréner e aquò non m'empacharé pas de drómer.

Discutir deu sèxe deus planetas que m'a aumens permetut d'escríver un pòst mes. Alavetz, n'ei pas beròia, la vita?



Lo trocet qu'èra extreit de l'àlbum Solindre deu grop bigordan Parpalhon.

De la familha Gric de Prat, que vòli ... lo CD.

Lo quatuor bordalés Gric de Prat que vien de sortir un CD titolat "viatge en Aquitània!"

Que'u podetz comandar directament, que trobaratz quin hèr en tot visitar lo son sit.
Gric de Prat qu'ei doncas 4 personas: lo pair, la mair, lo hilh e la hilha, qui hèn de musica mes que mes gascona.
Punt de vista, l'emission en occitan de FR3 Aquitània, que'us consacrè la soa emission de dimenge passat. Aquiu que l'avetz.

Dit excitant (e occitan)

Ja sabetz que Romieu, Bianchi e Gaubèrt van a editar un diccionari d'expressions occitanes, que ne recuelh mès de 6000. Ailàs, aguest recuelh ei concebut "ara mòda" deth sègle passat, qu'ei a díder que demore escrit sonque en lengadocian, explics inclusi, en lòc d'èster redigit ena lengua oficiau. Qu'ei pecat. Ua version aumens bidialectau -lengua oficiau e lengadocian- que serie estada benvenguda. Aquerò serie estat era oportunitat tà explicar, per exemple, que se chautar en lengadocian non se vire per shautar-se en aranés.

Que cau qu'es occitans s'acostumen ara normalitat per çò que pertòque ara sua lengua.

Er occitan estant gascon, la lengua nòsta compartís damb eth catalan aguesta caracteristica unica de poder conhóner eth dit (de la lengua) damb eth dit (de la man). Segur que lengua e dit van plan amassa, encara que i manque un tresau lairon deth mèn punt de vista. E donques, jo qu'è volut hicar-i eth dit en tot aportar era mia pèira personau ar edifici deth recuelh des dits e dites nòsti.

Tà començar, uèra ua dita que, a prumèra vista, pòt semblar meteorologica. Totun, non n'ei, e non la trobaratz cap en aguest diccionari tant esperat. Qui sap, dilhèu l'auratz en ua auta edicion propèra, damb toti es explics qu'aguesta dita filosofica s'ameritarie?

Jos lo plumalhon, per la Sant Medard,
A cada dardalhon, li fau un dard.

Me semble que se'n pòt trapar era seguida mès ath sud:

Per la festa major de Sant Galdric,
Tothom ho fa, el pobre com el ric.

E, sense sortir deth tèma, non pòdi resistir de liurar-vos aguesta dedicatòria gascona (en occidentau), trobada sus internet:

Qu'aimi ton QI, sharmanta Marí!
Saps, shens lo I, autant que l'aimarí!


Bon, en realitat, è cambiat eth nom dera gojata. Espèri qu'ara donzèla non li saberà cap mau.

PS D'acòrd, d'acòrd, un servidor, a qui li agraden versi de gran portada poetica, s'a inventat aguestes tres "dites". Totun, que cau plan qu'un se hique a inventar-les tà dar-les vida, vertat? lol

Aqueth macarèu de Polo

E ara ua cançon en lengua occitana, tà cambiar-vos deth "dialècte" deth diccionari deras expressions de Romieu, Bianchi e Gaubèrt (mès de 6000 expressions, de paréisher lèu) . (Messatge personau tau mèste Andriu: uèra, que'n hèi jo tanben de publicitats tà vòste libe ! Alavetz mercés qui?)
E puish, ad aqueth macarèu de Polo, qu'ac cau plan díser, que'u envegi era sua vita, a còps. :)

E sabetz era diferéncia que i a enter Jan Petit e Ivan Petit? Non? N'i a ua totun. E quiò!.



E deu gran Robèrt Matta, ua gitana plan de noste. E òc, òm pot èster rròm e gascon au còp. Libertat, egalitat, fraternitat e solidaritat dab los rròma !

En eras Baronias que i a tostemp garias.

En eras Baronias que i a tostemp garias.
E eras garias deras Baronias que s'i entenen tà hèr cantar eth poth. La pròva en musica que nse n'ei dada peths Bandolets, tres amics qui forman un bandou cantaire de Bigòrra.








E s'anatz de l'aute costat, de cap tà Bielsa, e s'avetz un pòc de sòrta, que poderatz rencontrar ua persona deu país qui vos harà dançar "el villano" en tot "charrar" en beròias paraulas belsetanas e tot açò per ua biella nuei, plan segur.






E la que segueish qu'ei la version de la Ronda de Boltaña, dab la votz deu regretat José Antonio Labordeta (mila excusas per la video "siquedelica")

Aue era lengua nòsta qu'ei oficiau per tot Catalonha

Occitan, gascon, aranés, que son tres noms entà designar ua madeisha lengua: era tresau lengua oficiau en Principat de Catalonha. Non arregrairam jamès pro es diputats deth parlament catalan per auer tornat a dar ara lengua nòsta - quin que sigue eth nom que li volem hicar: aranés, gascon o occitan- un estatut de lengua ordinària, de lengua normau, de lengua coma quinsevolhe auta. Que calie que siguessen es aranesi e es catalans que trinquèssen era malediccion qu' empechava er occitan de passar d'un estat de lengua teorica, d'ua lengua virtuau, d'ua lengua d'inventar, d'ua lengua sense existéncia pròpia en dehòra des sòns dialèctes naturaus, ath d'ua lengua normau, de lengua oficiau, de lengua que pòt exigir, qu'a d'exigir ua reconeishença ath nivèu planetari.
Er aranés non ei capmès sonque un petit parlar d'era petita val d'Aran. Que s'a hèt eth representant dera lengua nòsta. Exactaments coma es catalans qu' an oficializat er aranés a costat dera sua lengua pròpia, podem somiar qu'un bèth dia, toti es auti paisi occitans seguisquen eth camin traçat pes germans deth sud en tot cooficializar ath madeish temps era sua pròpia varietat dera lengua nòsta e er aranés. Atau, era modalitat comuna poderie jogar eth ròtle que li predestinen era sua istòria e era sua posicion geografica plan centrau en airau des païsi occitanocatalans: eth ciment dera union occitanocatalana retrobada, 800 ans dempús era batalha de Murèth.

EDIT De part deth companh Florenci (ved. eth sòn comentari), la session parlementària sus era lei der aranés que se pòt véder en tot hèr clic acitau.

José Antonio Labordeta que ns'a deishats

Uei que ns'a deishats lo Jausèp Antòni: un escrivan, poèta, "cantautor", òme politic e gran patriòta aragonés. Qu'avèva 75 ans.
Que repause en patz : demorarà tostemp viu tà nosatis. Que ns'a hèits tots aragonés.

GLO, occitan en Aran e en Catalonha: Guilhèm Molinièr a ressuscitat!

Coma ac sabetz, era situacion der occitan ena Val d'Aran qu'ei fòrça precària, a despiet deth sòn estatut de cooficialitat en sòn territòri e en tot Catalonha. Que i compartís era cooficialitat damb eth catalan e eth castelhan. De manèra pòc rasonada e irresponsabla, eth Grop de Lingüistica Occitana, apitat pera Secretaria Lingüistica dera Generalitat, li desire ua situacion encara mès complicada en tot hèr era promocion d'un parlar concurrent. Aguest parlar deth GLO i ei presentat coma "mena d'estàndard occità" mentre qu' en realitat, s'agís sonque der estandard lengadocian, que non d'occitan estandard. Sufis de percórrer es blògs occitans listadi en aguesta plana per constatar que sonque blogaires lengadocians l'utilizen, e encara cap toti. Aqueth parlar dit estandard ei d'us minoritari. A mès, que presente era particularitat d'èster "desgasconizat" en pregonor, purificat de tot gasconisme, en conformitat damb es recomanacions de Guilhèm Molinièr - un tolosan deth sègle 14 - que consideraue eth gascon tant pòc occitan coma eth francés e eth lombard. Dilhèu es deth GLO s'an desbrombat de Guilhèm Molinièr; totun nosati, non, e es gasconistes tanpòc.



Cada parlar ei ua lengua, e eth problèma non ei cap de saber se dues lengües son en realitat era madeisha o non, senon ben de decidir quin parlar causir coma lengua comuna tara comunitat. Causir era forma dera sua lengua qu'ei un dret fonamentau des comunitats umanes. Es aranesi an causit eth parlar mijaranés coma lengua nacionau d'Aran. Aquerò me semble avisat e normau, e irreprochable des deth punt de vista occitanista, ja que 70 ans (tres generacions!) dempús dera parucion dera gramatica lengadociana d'Alibèrt, de caire estrictament monodialectau, non dispausam encara de cap de modalitat unificada que poderie díder-se occitan estandard. En realitat, ei causa sabuda qu'es linguistes occitans non son motiuadi per hargar un parlar composicionau unificat, comparable ath batu peth basc, ne es occitans presti per acceptar-lo.


Er aranés ei gascon e occitan. Er aranés oficiau ei ua lengua pro unificada, normativizada, emplegada ena vida vidanta dera Val, enes escòles araneses, ena administracion aranesa, e en escambis oficiaus deth Conselh Generau damb eth govèrn dera Generalitat, ua lengua coma quinsevolhe auta, ua lengua normau fin finau. Ua lengua ben normau, òc, mès en gran perilh d'extincion.

Es Aranesi son ciutadans catalans de plen dret, tot e de lengua occitana. Aqueth hèt qu'a amiat eth govèrn dera Generalitat tà oficializar er occitan per tot Catalonha. Donques quin parlar escuélher coma lengua occitana oficiau peth Principat? Coma ei logic, eth parlar de Mijaran, puishque constituís era lengua occitana oficiau en Aran. Aquerò creèc un moviment de reaccion de part d'ua franja des nòsti "germans" deth Comitat d'Agermanament Occitanocatalà (CAOC), que pretengueren denegar eth dret der aranés tara oficialitat - pejor qu'un lengatge estranh, er aranés que serie sonque un "dialècte", qu' ei a díder ua "non-lengua" segontes ua concepcion de linguistes, concepcion comprensibla en encastre e en tèrmes dera sistematica linguistica, totun, quan la transposam ena realitat, aguesta concepcion i apareish reductora e sense cap de fonament filosofic. Non ei vertat que i age parlars que non serien lengües mentre que d' auti, mès privilegiadi, ne serien. De tot aquerò, n'i poderie aver de comentar, qu'ac harè un bèth dia.

Damb eth CAOC, qu'èm donques passadi d'un estat de lengua estranha comparabla ath francés coma ac escriuec Molinièr, ath, pòc envejable, de dialècte, de "mens-qu'ua-lengua", de "negacion-de-lengua". Quin progrès! E çò de melhor venguec deth discors qu'eth president deth CAOC, Sr. Enric Garriga i Trullols, prononcièc dauant ua comission parlementària en Barcelona. Enric Garriga qu'adrecèc un messatge d'ua claretat limpida de cap taus parlementaris presents e tanben de cap tà Euròpa: era Union Europèa NON pòt reconéisher er aranés coma lengua permor qu'ei sonque un dialècte der occitan, dixit aguest senhor. Me demani quin òm pòt arribar a tau conclusion. O dilhèu eth francés, parlar dera lengua d'oil, o eth luxemborgués, parlar aleman e lengua nacionau e cooficiau deth Gran Ducat, serien lengües en manca d'arreconeishença oficiau? E aguest parlar lengadocian qu'eth GLO e eth CAOC mos oferissen coma estandard, encara qu'es occitans non lengadocians non ne vòlen, EN QUÉ non serie un aute "dialècte" der occitan? O serie er aranés un dialècte d'aguesta "lengua regalada"? Er aranés e serie donques un dialècte deth lengadocian e degun non mos ac auie dit abans? A mès, e serie er aranés mens occitan o mens digne d'èster una "mena d'estàndard occità" qu'eth parlar deth GLO??? Er aranés serie donques tan tarat que non posquesse èster ne estandardizat ne oficiau? Arremerciem eth Creador per emparar-mos deth patués des Aranesi damb aqueres montanhes tan nautes, e preguem tà qu'aqueth "petit dialècte" desaparesque lèu lèu ath profit dera magnifica lengua des trobadors... o mès exactaments, ath profit deth castelhan.

Ailàs, vedem plan qu'er esperit de Molinièr non a deishat eth planeta occitan! Eth deputat e sindic d'Aran Paco Boya, en responsa a Enric Garriga, i hec allusion de manèra implicita, e fòrça justa, en tot raperar qu'aqueth mot "estranh", eth mot madeish que Molinièr utilizèc coma argument entà horabanir eth gascon dera lengua des trobadors, ère un mot-clau tà daurir era caisha de Pandòra deth gasconisme.

Imaginatz un Catalan occitanofòn que se passejarie pera Val d'Aran. Pensatz reaument qu'ua coneishença der occitan limitada ar estandard lengadocian l'ajudarie fòrça tà compréner er aranés orau necessari tà discutir damb Aranesi? Qu'è rasons des bones tà pensar que non. Que sufís de guardar es tres emissions que Caçador de Paraules (emission de TV3 en catalan) consacrèc ara lengua dera val entà convéncer-se'n. Cada viatge - o quasi- qu'un mot pausaue un problèma veritable ath caçador de paraules Roger de Gràcia, qu'ère ua forma tipicaments aranesa o tipicaments gascona. S'aguesse sabut eth lengadocian estandard, aquerò non l'aurie bric ajudat.


Eth catalan e eth lengadocian presenten entre se diferéncies de caractèr quasi dialectau, que non impedissen l'intercomprension aumens ath nivèu des lengües escrites. Per un catalan, non i a vertaderament de besonh seguir corsi tà poder liéger eth lengadocian. Tà començar, un diccionari sufís. Qu'ei donques pecat qu'un catalan comence a apréner era varietat occitana mès propèra ara sua lengua en lòc dera varietat OFICIAU en sòn país. Per contra, s'eth nòste catalan occitanofil e benevolent comence per apréner er aranés en prumèr, poderà discutir damb aranesi directament en aranés e atau contribuïr a hèr víuer er occitan en Principat. Que serie tanben ua mesura de justícia en simetria deth hèt qu'es aranesi, eri, son ben obligadi d'apréner eth catalan de bon grat o per fòrça. A mès, era gent que comprenen eth catalan e er aranés non auràn massa de dificultats entà liéger Bodon, Roqueta, Vernet o Gonzalès directaments ena version originau, sense coneishença prèvia dera varietat concernida. Que comencen donques per apréner e practicar era version oficiau der occitan abans que non es "dialèctes"!!!! Dempús que poderàn facilment hicar-se a profitar des literatures gascona, lengadociana e provençau sense massa d'esfòrci. E , mès tard, en tot trabalhar un shinhalon mès, que poderàn compréner totes es modalitats occitanes. Er aranés que pòt constituïr un pònt de cap as autes varietats occitanes autant com ac harie eth lengadocian, e fòrça mès qu'era version "desgasconizada" deth lengadocian estandard. Er aranés presente trets de transicion ben evidents, e en particular de cap tath lengadocian, mentre qu'eth revèrs non ei vertat a causa des causides normatives, digam-ne "gasconifuges", que prevaleren ena concepcion deth lengadocian estandard. Eth gascon non ei facil d'enténer per un occitan non gascon, qu'ac sabem toti plan, e qu'ei precisament per aguesta rason que cau apréner er aranés en prioritat, sustot ara que l'auem coma varietat oficiau. Qu'ei de bon sens.

Quant ar argument deth president deth CAOC dera "non utilitat" der aranés en dehòra d'Aran, non ei cap vertat. Que hège temps que demorauem ua modalitat oficiau der occitan. Damb er aranés, que n'auem ua, e ei soleta. Que la cau deféner e suenhar. Que cau ajudar es aranesi a sauvaguardar er aranés. Er aranés ei occitan e sauvaguardar er aranés ei contribuïr a sauvaguardar era lengua nòsta. Emplegar er aranés qu'ei deféner era oficialitat der occitan. Qu'ei aquerò e sonque aquerò que me posse tà emplegar er aranés, encara que me còste esfòrci lingüistics e qu'eth mèn aranés coishege: DEFÉNER era OFICIALITAT e era ARRECONEISHENÇA der occitan coma lengua. Occitan, lengua oficiau? Donques, òc, ja l'auem, e que se ditz aranés. Profitem-ne.


Aquera iniciativa deth GLO de promòir ua modalitat non oficiau dera lengua ath despens der oficiau qu'ei un trabalh de sapa que va completament en contra des esfòrci des Aranesi entà sauvaguardar er occitan ena sua val . Qu'ei comparable en tèrmes ecologics ara introduccion deliberada d'ua varietat allogena en un miei ambient a on ua espècie indigena i serie dejà miaçada d'extincion. A mès, presentar coma "mena d'estàndard occità" un parlar completaments "desgasconizat" , donques de hèt independent dera modalitat oficiau que ei precisaments gascona, ei daurir era pòrta a un separatisme lingüistic. Que cau ben pensar a çò que volem e as sues conseqüéncies.