Samarretes occitanes : "le dernier chic"

A Catalunya també, podeu comprar samarretes occitanes (més precisament gascones), de les marques Adishatz i Qu'es aquò . Us cal anar a "Al casot", Avinguda Michel Aribaud, 14 , a Ceret (Baix Vallespir).
La foto que segueix va ser presa a Cotlliure el 1 de novembre de 2007.



Ne coneishi pas digun = No conec ningú
Adishatz = Adéu-siau (Adishatz és la forma corrent de Adiu-siatz)

Panèus de senhalizacion monolingües au nòrd de l'Albèra...en catalan

Jo qu'èri a anar tà Ceret entà hèr quauquas crompas. Passat lo darrèr giratòri en sortir deu Voló, que'm trobèi un panèu tot nau hicat peu conselh generau deu departament e que'ns senhalizava qu'entravam en Valhespir. Vallespir, atau que i èra escriut. Hòrt plan, la gràfia d'aqueth mot estant la medisha en catalan com en francés, aqueth panèu m'anava plan. La lenga catalana i èra respectada.
En tornar de Ceret cap a casa, au medish lòc mès de l'aute costat de la rota, ben segur, que i avèva lo panèu besson indicant qu'entravam en Rosselhon.
Aqueth còp, cap de dobte: lo panèu èra monolingüe !

Amics, un panèu de senhalizacion monolingüe en catalan au nòrd de l'Albèra! Alleluia !

Explics
Panèu: tauler
Entà o tà (tà ei la fòrma contractada de entà, los dus mots son equivalents) = per (a), (amb un verb de moviment: a)
Exemple: Jo que soi a Girona e que vòli anar tà la Bisbal tà crompà'm un mòble.
Hèr/har, hicar: la h gascona correspon generaument a ua f etimologica. En cat.: fer, ficar
Atau: així
- Adiu! Quin vas? - Atau-atau. : Hola! Què tal? (Com vas?) - xau-xau (així-així)
Medish (var. medeish, madeish) = mateix
Plan = bé
Notatz que la gràfia occitana non marca pas la h etimologica.Per exemple, i, òme... = hi, home ...
Notatz tanben que, en gascon, lo participi present de estar/éster (en cat. ser/èsser) que hè "estant".

De vacanças per Totsants

Lo Canigó que's miralha dens l'aiga deu lac de la Raó




Au còp que vien, pas la setmana que vien, l'auta !

Quauquas videos abans de partir, tà's hèr un petit plàser:

Necrologia : lo men blòc qu'ei mort !

Amics, qu'avèvi tòrt, a perpaus de blòc en lòc de blòg. Aquí qu'avetz çò qu'en ditz En Jacme Taupiac suu subjècte, dens un mail enviat a'n Jacme de Tolosa qui'u me hasó passar.

--------------------------------------------------------------------------

1) Los qu'escrívon lo psicològue, lo catalògue, lo monològue, lo dialògue an rason : la fòrma catalògue remonta a la lenga trobadorenca, e un mot coma dialògue es atestat durant de sègles ambe aquela fòrma.
2) Lo mot tot recent lo blòg a pas res a veire ambe los mots dessús-diches que son d'origina grèca. D'après un lingüista catalan que sembla èsser qualqu'un de seriós (Gabriel Bibiloni, Llengua Nacional , n° 53, octobre de 2005, pagina 27) blòg es la fòrma que val mai emplegar en catalan, e cal prononciar [blòk]. Es exactament parièr en occitan.
D'après çò qu'ausiguèri a France-Culture lo dissabte 2 d'abrial de 2005 (a 8 h 15 del matin) lo mot comencèt de s'emplegar en anglés e vendriá de la fin del mot web «telaranha» en anglés e del començament de logos «discors» en grèc. S'aquò es vertat, blòg es donc un mot totalament artificial. Mas, aquò l'a pas empachat de se socializar.
Sense esitar, soi per lo catalògue e lo blòg (prononciat [lu blòk]). Ara, coma catalòg es una fòrma socializada, cresi que cal pas considerar que los que l'emplégan fan una fauta de lenga. Cal admetre las doás fòrmas lo catalògue e lo catalòg. La fòrma qu'a ma preferéncia es lo catalògue.


Çò que veni de te dire es pas confidencial e o pòdes espandir tant que voldràs.
---------------------------------------------------------------------------

La nosta lingüista elitista avèva donc rason, caleré escríver en occitan blòg e non pas blòc, m'ac avèva escriut dens un comentari en responsa a un deus mens, suu son blòg. Doncas, jo declari mon blòc mort e enterrat! Ara, me senti mens solet. Visca mon blòg !

PS. Notaratz totun que n'ei pas tròp logic tot aquò. Si la part "lòg" de blòg provien ben de "logos", sia "discors" en grèc, que l'arretrobam dens la seria de mots psicològue, catalògue, eca. Alavetz, que vaudré mes escríver...blògue, non ? Doncas, veiram ! B'ei possible qu'aurèi de matar lo men blòg mes tard ! ;)))

Aperatz-me Jacme !

En Josep-Lluís Carod-Rovira qu'a perfectament rason quan exigeish qu'òm l'apère Josep-Lluís e non pas José Luís. Dilhèu caleré tanben exigir que Jaume I lo conqueridor tornesse recuperar lo son nom vertadèr ? Lo rei d'Aragon, hilh de Pere d'Aragon, qu'èra natiu de Montpelhièr e que signava plan JACME e non pas Jaume. Com lo noste Jacme de Tolosa qui saludi en passar !
En occitan, Jacme e Jaume son emplegats de manièra concurrenta mès pas tostemps aus medishs lòcs. Jaume qu'ei la fòrma normau en provençau, en occitan deu nòrd e ben segur en catalan. Jacme qu'ei lengadocian. En gascon trobam las duas fòrmas: Jacme (prononciatz Jamme) e Jaume.
Imaginatz-vos un pauc quin tribalh e seré tà rectificar lo nom deu rei Jacme dens tots los libes, sites internet, placas d'arrua e autas
placas xD !!!

PS.
Dilhèu caleré: potser caldria
que, qu' : pot ser la particula enunciativa, típica del gascó, que no es tradueix en català, o pot ser que.
qui : que o qui
saludar ind. pres. : salud-i, -as, -a,- am, -atz, -an
estar ( èster): soi / sòi/ sò, ès, ei/es, èm, ètz, son
soi gascon, soi malaut, soi segur, ès content, ei aquí.
estar II: estau, estàs, està, estam, estatz, estàn
que m'estau en vos (tinc confiança en vos), estatz-vos aquí (quedeu-vos aquí), aquesta camisa t'està plan.
quin tribalh e seré: quin treball seria (la e és un enunciatiu gascó, no es tradueix). Les tres particules enunciatives en gascó són: que, e i be. Aquesta camisa que t'està plan. E't va plan, aquesta camisa? Que te'n cromparèi ua auta quan aquesta e sia tròp petita. Be t'està plan, aquesta camisa!

Que dèishi la paraula a Na Margarida Aroles

Aqueth espaci, que'u dèishi libre tà que Margarida Aroles, de Banyuls de la Marenda, e'ns posca hèr partatjar los sons sentiments sus ua emission de Arte tocant a la Hèira deu Libe de Frankfurt. Aquí, qu'avetz la soa letra.

Carta a una amiga

Clar que me sun regalada, més a la fí eri molt trista, amb la impressió d'estar òrfena de la meva mare Catalunya ...
No tenia cabuda Catalunya nord en el marc d'aquesta emissió sobre Catalunya i els catalans? S'ha parlat del País Valencià, de les Illes Balears, de la Comunitat Autonoma de Catalunya... però no dels Comtats del nord!
Tanmateix hem estat, nosaltres també, oprimits crualment, per França i continua encara avui aquesta repressió en contra nostres, encara sem "province étrangère" aquesta designació posada dintre del Tractat dels Pirineus per nos designar, no ha mai estada treta de la llei francesa, mes qui ho sap?
On eren la multitud d'artistes catalans del nord dintre d'aquesta emissió sobre Catalunya ?
On eren els escriptors : Jordi Pere Cerdà, Joan Lluís Lluís, Renada Laura Portet, Patrick Gifreu, Joan Daniel Bezsonoff, Jordi Carbonell, Jep Gouzy, Pere Guisset, Gerard Jacquet, Joan Lluís Lluís, Josep Sebastià Pons, Renada Laura, Portet, Aleix Renyé, Pere Verdaguer etc...
On eren els cantants : Jordi Barre, Pere Figuere, Gisela Bellsolà, Gerard Jacquet, Albert Bueno, Pascal Comelade, Blues de Picolat, l'Agram, Caminem,...dels quals alguns han fet part també de la Nova Cançó
On eren els pintors : Núria Català, Francesca Caruana i la Susana Ferrer que ara exposen à Perpinyà i tants d'altres
Mira, era com si no existien gota els catalans del nord !!
La realitat és que França i Espanya han reeixit llur dolent cop ! Catalunya és realment trencada en dos fins el fons de l'ànima del catalans mateixos.
Clar, Catalunya nord no ha estada esclafada i martiritzada 40 anys pel dictador Franco, (però hem patit molt en altres moments de la nostra història) i per això sem indignes de ser "catalans" ?
Què sem per els companys del sud??? Bordegassos francesos ? Que punyeta ja ho sabem!!! Fa 348 anys que ho sabem!
Més SEM CATALANS TAMBÉ, TANT COM ELS DEL SUD, NI MÉS NI MANCO!!!
Nostre veritable honor és que després de 3 segles i mig d'opressió sorneguera i molt cruel perquè sense cap eixida, com un brau dintre l'arena, sem estat mig matats pel fàstic dels francesos que nos feien vergonya de les nostres pròpies arrels : " soyez propres, lavez-vous les mains, parlez français !" escrit al frontal de les escoles d'en Jules Ferry !! Els nostres pares per nos protegir, nos obligaven parlar francès fins a casa, per nos protegir del patiment que ells mateixos havien sofert del mestres que els molestaven durament per parlar català.
No és sofrir suportar aquesta forma més brutal de tortura psicològica que pot destruir profundament i per sempre la naturalesa d'una criatura i seguint de generació en generació les arrels d'un poble ? Malgrat que hagi durat 3 segles i dura encara avui, no sem mai descuidats qui sem ! Sem CATALANS abans de tot i per sobre de tot!
I vet aquí que avui són els companys del sud que continuen a fer pesar sobre nosaltres el mateix que els francesos ? El sols catalans no poden ser que del sud de l'Albera!...els del nord ? ... pfuiiitttt els del nord són catalans "folklòriques", per fer plaer als turistes ... una merda només!
És per tots aquests temes, amiga meva, qua a la fí d'aquesta emissió sobre una Catalunya trencada d'una part del seu cos, me sóc sentit molt òrfena, tant trista ... que encara no m'ha passat.

------------------------Margarida Aroles

Lo País de Buish n'ei pas lo país de Bush

Jà 'vs brembatz deu temps, pas tròp luenhèc, quan tot çò qu'èra francés n'èra pas benviengut au País de G.W. Bush, après que França s'estó opausat a la guerra contra Iraq. Lo 11 de Març de 2003, los representants republicans Robert W. Ney (Ohio) e Walter B. Jones, Jr. (North Carolina) que hasón horabandir tota referéncia aus "French fries" e "French toasts" suus menus deus restaurants e cafetérias de la Casa deus Representants. Còp sèc, las fritas e las tòstas d'acerà qu'estón arrebatejadas "freedom fries" e "freedom toasts". Eh ben, n'i a, en Gasconha, qui i volèn replicar!! Que parlèn de desbatiar lo país que solem aperar en francés le Pays de Buch!!!



Aqueth país de las lanas de Gasconha que s'esten sus 17 comunas a l'entorn d'Arcaishon e de la vath de Lèira en Gironda. Un país magnific, com e son tots dens las lanas, tèrra de còstas sauvatgas, de pinhadars, de lacas e de dunas. Lo capdulh que n'ei la vila de La Tèsta. Quin se cau escríver "Pays de Buch" en occitan? La responsa n'ei pas briga aisida. Lo diccionari francés-gascon de Per Noste (la seccion bearnesa de l'Institut d'Estudis Occitans) que'ns da: "País de Buc" mès que s'ageish a l'evidéncia d'ua enganada, d'ua mala transcripcion deu mot Bug trobat dens un document bearnés. Aquí la g finau que devèva soar ch o tch com la g de passeg, de sauneg o de pueg o d'estug (estuch), puish que trobam las gràfias buyhs e buyz dens un manuscrit deus alentorns de 1300, segon Jean Lafitte, president de l'Enstitut Bearnés e Gascoun. Los poblants d'aqueth país que son aperats en gascon los Bogés (prononciat Boiés). Lo nom que vien en linha dirècta deus Boiens, Boiates o Boii en latin. Los Boiens qu'èran ua nacion gala dab arradics antigas dens la vath de Danubi (Boiohaemum : lit. País larèr deus Boiens-> Bohèmia). Acerà, los Boiens que i fondèn mantuns oppidums, dont los qui vaderàn mei tard Praga e Bratislava. Com mantuas nacions celtas, que s'instalèn en Galia a l'edat deu hèr a consequéncia de las invasions peus Germans deu lor prumèr territòri. Los trobam en aqueth medish país de "Buch", a la periferia d'Aquitània. Que's sap on avèvan quilhat lo lor oppídum, mentavut com Boiòs o Boii e fondat au sègle 5 abans JC. Qu'èra a La Mòta de Biganòs. Atau, la gràfia gascona de "Buch" que poderé estar sia Bug o Buig, que cau prononciar Buish, e que poderem escríver de manièra mes simpla atau, Buish. Los Gaus que colonizèn tota la vath de Garona, de Salardú (Salardunum) dinc a la mar grana, mès non podón pas o non gausèn pas s'instalar dens l'Aquitània interiora. D'autas ramas de la nacion boiena que s'instalèn en la Galia celtica (part deu Borbonés, on i trobèn monedas hèra semblant a d'autas trobadas a Praga) e que fondèn tanben Bolonha en Italia . Los tornam trobar en Asia Menor, juntament dab los Tectosages qui èran a Tolosa e a Ancara. Los Gaus d'Asia Menor (Turquia actuau), fòrça hellenizats, qu'èran coneishuts com los Galates.
A çò que sembla, en Gironda, las autoritats que's volèn horabandir lo nom deu País de Buish e cambià'u per País de la Concha d'Arcaishon e de la Vath de Lèira. Aquò n'a pas arren a véder dab Bush o los Estats-Units, plan segur :))! Nani, nani, que s'ageish aquiu simplament d'ua question de "marketing" o de comunicacion. Nosautes qu'esperam plan que lo nom de Buig/Buish, cargat d'istòria, non va pas desaparéisher. Adara qu'aus Estats-Units los "French fries" e "French toasts" an tornat trobar la lor plaça suus menus deu congrès com deu temps d' abans l'invasion d' Iraq, que caleré que lo País de Buish, país gascon deus hèra vielhs, estósse respectat e guardèsse lo son nom antic!!!
E puish que parlam deu País de Buish, que m'agradaré arrebrembar aquí la memòria d'un poèta d'acerà. Emilian Barrèira (Emilien Barreyre), vadut en 1883, mort en 1944, qu'èra hilh d'Arès en país de Buish. Qu'èra pescaire de mestièr e tanben poèta. Que'ns deishè ua òbra remarcabla en lenga occitana, qui non s'amerita pas de càder dens lo desbromb. En 1983, Las Edicions Princi Negue e Per Noste que tornèn editar Las Malinèiras, lo cap d'òbra de Barrèira, un recuelh de poèmas epics. La lenga d'Emilian Barrèira, lo gascon de las lanas girondinas, n'ei pas tostemps de hèra bon compréner tà nosautes Gascons deu sud, mès que canta l'amor au son País e que ns'encanta a nosautes tanben. Aquí, qu'avetz un poema dedicat au tuc deu pilà. Que trobaratz la virada en francés a çò de la Calandra de la Tèsta. Òc, lo País de Buish qu'a tanben sa Calandreta! E los calandrons que i pòden apréner los poèmas deu gran poeta bogés. Que cau notar los calandrons acerà que son o vàden "trilingües": gascon deu País de Buish, gascon normatiu e francés. De notar que, dens las lanas girondinas, la s inter-vocalica que vad d com a la Vath Hauta de Garona: audèth, radim, díder (ausèth, arrasim, díser...). E los mots qui acaban dab "èr/a" en gascon normatiu (latin -arium) qu'ac hèn dab "èir/a" en gascon girondin (hustèir/a per hustèr/a, eca).




La Ròca Blanca



Digun no’m coneishèva autes còps. Ajacada
Au sòu de la gran’mar com un isla ahonada,
Mon gran ventre de sable abriguèva a milèirs
Peishons qu’an páur das bruscs maishèrars marsopèirs.

Mès cada còp qu’envèrs la tèrra un temps possèva
L'andarejau pesant, mon curpit se hauçèva
De vint braçats ; e’n jorn, los pescaires bauians
Me víren crequegentar au ras das aigòts plans.

E totjorn cap au cèu pugèvi lonquegenta.
A mei tanben largosa e totjorn blanquegenta.
Colerosa, alavetz, qu’apròshi dau plen’mar,
Per m’abrasar, pertot me truca la gran’mar.

Hortalèssa de ren : hèuc mon camin, longuèira,
Capegens haut dens la ventorla malinèira,
E mestrèssa dau Cròt qu’alentorn de jo plau
Sos revolums graumós, tòqui per fin Molau,

Après dus còps cent ans d’una batèira amara,
Ei vist morir "Boïòs", e’mb sa gran’concha clara,
Audit los crits guerrèirs das Vandaus cendrejós,
E la pregària de cent praves pescadors,

Sauvats per Nòsta Dama un dessèir qu’auratgèva.
Quauque sègles mei tard, un gran òme vadèva
Qu’emb lo pin galhardàs e lo gorbet greulós
Volut estanquejar los galips gigantós

De las ròcas, mas sòrs, que lo país ganhèvan.
E valà que los pins e los gorbèts gahèvan
Dens nòste vèntre : e jo m’adròmi com mas sòrs
Devath los ombralàs d’un miraglegent bòsc.

Mès un bèth matin d'estiu, un bruit que cançoneja,
Alègre a mi shens cès, s'audí, me desmequèja.
E demandens çò qu'èra au boscàs pinalut
L'aubràs me respondut: "Es lo cant cigalut"

Me vedens dens tant d'ombra au miei de tant de cantas,
Lavètz cridèri: "shau! O pinèiras gigantas !
Car n'es pas a vosauts d'ombrar mon vielh curpit,
Mès es ad eth d'ombrejar vòste joen capit !

"Shau! car pérder ne vòi mon nom de Ròca Blanca !
Ne vòi veire sus jo n'arbishon ni balanca!
Per ma beutat ne fau que só, mès ren que só!"
E tornèri hauçar mon sable envèrs l'asor,

Tan haut qu'anuit medish a mon cret pòden veire
Quauques capits de pins com peus en peguilhèira,
E que lèu ganharèi; la lutz ne reveiràn
Que quora tots mòs gruns terron volent seràn.

Emilian Barrèira

L'occitan a la TV de Barcelona dab lo Manèl

Aqui qu'avetz duas emissions de l'infòc, presentadas en lengadocian per Manèl Zabala. Granmercegi lo YuJi, alias FutureSpy, e lo Manèl, plan segur :))).
De notar: Macarèl, ua adreça suu hialat tà comandar camisòtas, pegasolets e d'autas causas, trobaratz lo ligam sus aquesta medisha pagina...N'an pas enqüèra de camisòts gascons a'ns prepausar mès que son a fabricà'us...Doncas, òsca!


E dens la qui segueish que ns'ensenha un lòc on crompar libes en aranés "en Salardó" (Salardú) com e ditz lo tabaquèr intervistat :). Que hè gòi d'audir ua persona qui n'a pas l'occitan com lenga mairau, estant a hèr la promocion de libes aranés en aranés ! Ja sèi tà on anarèi quan sii a passejar per Aran !

Messatge de la Piga: no'us vederam pas atau / Missatge de la Piga: no els veurem així

Que vieni de léger un messatge de la Sílvia. Que ns'i apren lo projècte catalan de decret autorizant la caça deus ausèths dab pega o hilat qu'ei estat abandonat per non estar confòrme a las directivas europèas. Donc, qu'ei ua novèla de las excellentas! Que n'aprofeiti tà exprimir tot lo ben que pensi de la Sílvia e deu son blòc. M'agrada hèra!

Doncas, aqueth messatge, qu'ei lo men centau, que'u dediqui mes especiaument a la Piga !!! Gràcies Sílvia per allò que ns'escrius !

QU'ÈM ENQÜÈRA VIUS !!!

París, Olympia, 2005:



Granmercès a scArfi per la video !

Sèi un país e ua flor,
E ua flor, e ua flor,
Que l’aperam la de l’amor,
La de l’amor, la de l’amor,

Haut, Peiròt, vam caminar, vam caminar,
De cap tà l’immortèla,
Haut, Peiròt, vam caminar, vam caminar,
Lo país vam cercar.

Au som deu malh, que i a ua lutz,
Que i a ua lutz, que i a ua lutz,
Qu’i cau guardar los uelhs dessús,
Los uelhs dessús, los uelhs dessús,

Que’ns cau traucar tot lo segàs,
Tot lo segàs, tot lo segàs,
Tà ns’arrapar, sonque las mans,
Sonque las mans, sonque las mans,

Lhèu veiram pas jamei la fin,
Jamei la fin, jamei la fin,
La libertat qu’ei lo camin,
Qu’ei lo camin, qu’ei lo camin,

Après lo malh, un aute malh,
Un aute malh, un aute malh,
Après la lutz, ua auta lutz,
Ua auta lutz, ua auta lutz...