Acelar, botà"s a la cela, etimologia

acelar, acela, cela, a la cela (aselar, asela, sela, botà's a la sela).  Segon lo Peiroton, l'etimon d'aqueste mot 'acelar' (P.N., TeG), qui significa acessar, n'ei pas briga lo de celar (esconer çò de panat, lat. celare). Qu'ei meilèu un empront a l'idiòma cantabre pasiego: aselar, mot tanben manlhevat peu castelhan (aselar). Lo vèrbe que deriva deu mot 'sel' qui designava, en cantabre pasiego, lo cortau de la montanha cantabropirenenca d'autescòps, sarralh circular caracterizat per ua auta e solida proteccion de husta qui embaranava lo prat (d'aquiu lo mot gascon cajolar, influx de cajola sus cujalar) e integrant la cabana dromidera -cujolar, cujalar (lat. cubiolaris)- deu pastor. En cantabre, qu'existeishen en fèit duas fòrmas allelicas deu mot : sel (en cant. pasiego, fòrma emprontada peu castelhan) e seju (en cant. purriego e cant. cabuérnigo, mot castelhanizat en sejo en la toponomia oficiau d'aquestes parçans, totun non lexicau en castelhan), deus quaus derivan en cantabre las fòrmas verbaus allelicas 'aselar' (aquesta emprontada peu castelhan e peu gascon) e asejar. La significacion anciana deu vèrbe qu'èra acessar en cujalar ('sel'), que's disèvan tant deu bestiar com deus pastors qui i passavan la nueit  (ved. Ralph J. Perry, El habla pasiega: ensayo de dialectología montañesa, Tamesis Book Limited, Londres, 1969). Uei, en castelhan com en cantabre,  lo mot aselar non s'aplica pas sonque tà las garias qu'on embarra en un lòc protegit per la nueit, mentre lo mot en gascon qu'a la significacion generau d'acessar (botà's a la sela = botà's a l'acès; deu só etc, los predators n'i estant pas mei, los sarralhs circulars tanpòc). En cabuernigo: asejar = "volver atràs' (com lo pastor qui tòrna tau cujalar) e aselar que's ditz per las garias (passieguisme via lo castelhan) (hont: El dialecto cabuérnigo, tèsi  F. García González), per contra en purriego, asejar qu'a guardat lo sens de l'esp. aselar 'asejar las gallinas' (hont: lo president de Cantàbria M-A. Revilla,, locutor naturau de purriegu). Segon lo Peiroton e après Coromines, l'etimon de sel, aselar que'n poderé estar lo celtic 'sedlon' (cf. dic. galés Delamarre): la plaça on òm s'assieta, sièti, etimon compartit dab lo mot anglés saddle (gascon sera, la deu shibau),  aparentat au deus mots latins sedile (gasc. sèda, cat. seu) e sella (gasc. sera, cat. sella). Lo mot saro , varianta saroi,  de la toponomia basca (anticament, cortau circular) qu'a probablament la medisha origina etimologica que sel, seju, lo gascon qu'a saròi ( = cujalar) tanben.

Cerimana: etimologia.

Cerimana (s.f.) que designa en bearnés la bisca o bisquèra o sia lo som de la maison o somèra (fr. faîtière). .
Per extension, que designa 'lo cap' de manèira plasenta en las expressions com
'No'm viengues copar la cerimana!
'Qu'a la cerimana tocada'.

 Lo mot 'cerimana' que compren divèrsas fòrmas allelicas, masculinas com femeninas en gascon: sirman, cerman, shurman, cirmana ved. FEW aquiu. Atestat en landés mejan com sirmant (1547). L'etimologia qu'ei senhalada desconeguda peu FEW.

En aragonés, cerimana que's ditz cernillón, sernillón, cermillón o cernillato. Coromines que'n hè un cerniculus afixat (de cerninus, cèrc) mei probablament d'un derivat romanic en -illo de cerne (lo tronc de l'arbe dont son hèit los piteraus, çò qui mia tau medish resultat.

La fòrma anciana deu mot gascon. sirmant qu'evoca un gerondiu, jo qu'avèvi supausat que's tractava  deu vèrbe gascon cernar shens poder causir l'etimologia, la de cèrner (lat. cernere) o la deu cèrne (lat. circine, circinare, cf. cernillón). Uei (lo 5 de seteme 2017) qu'avem progressat (o non).  Ua auta solucion que ns'ei balhada  peu noste amic JIG qui ns'avisa deu vielh vèrbe occitan (a)sermar (preparar, adobar), derivat de *accismare (id.) segon FEW, vol. 24 p.75. Que trobaratz tots los explics, hòrt interessants, de Jig au prumèr comentari qui segueish.

sirmar, sermar > sermand, sirmand (sirmant, 1547) -> sirman-a (adj.)-> seriman -a -> cerimana

Pr'aquò, la relacion semantica de l'occitan serma com de l'etimon supausat dab lo concèpte de cerimana n'ei pas tròp evidenta, e la solucion aquesta no'm satis.hè pas complètament. Sermar en occitan que significa mesclar vin dab aiga.  Qu'èm luenh de la cerimana.

Alavetz, contunham de cercar. Que i a ua solucion potenciau, suggerida per Du Cange (sègle 17) qui rapròcha lo mot deu gascon ancian cirmanatge, var. cerimanatge (qui designava ua sòrta de recensament, segon Du Cange) deu mot deu francés ancian cerquemanage qui a la significacion de bornage, mesura administrativa deu contorn d'ua proprietat.


http://ducange.enc.sorbonne.fr/CIRMANAGIUM.

http://ducange.enc.sorbonne.fr/CIRCAMANARIA

Lo francés ancian que presentava ua seria pro hornida de mots s'assemblant a cirmanatge, uei caduda en desús, ved. lo diccionari Geodeffroy aquiu. En particular, que i trobam cerquemanage et lo vèrbe 'cerquemaner': borner, mesurer le contour (d'un domaine, d'une propriété, d'un champ). Aqueste vèrbe que poderé representar la version en lenga d'oil deu noste enigmatic vèrbe gascon deu quau 'cerimana' sembla derivar.
Entà lo mot francés cercamanage, Wartburg que supausa un mot ibrid franco-flamenc , cèrca e man, l'òme qui cèrca. Aquesta teoria que poderé estar infirmada peu mot gascon cerimanatge, se tant ei que l'etimon deu mot gascon ei partatjat dab cercamanage, çò qui n'ei pas briga segur. L'etimologia franco-flamenca non pòt explicar lo mot gascon. Que cau totun díser la teoria de Wartburg qu'ei dobtosa, que s'assembla hòrt a ua etimologia populara, que la cau préner dab prudéncia.  L'istuèra non s'acaba pas briga aquiu.

Coromines, quant a eth,  que n'èra segur: 'serimana' (grafiat atau per lo lingüista catalan), qu'ei un celtisme pròpi deu gascon occidentau (DeCat, citat per Lafitte: tèsi e nòtas in Lespy-Raymond). N'ei pas enqüèra podut consultar l'article en question. Qu'ac harèi, shens tròp esperar ua responsa encertada.

Jacques Allières que n'èra autant de segur: "étranger au latin, au germanique et au celtique, l'étymon s'est trouvé rejeté dans les "terrae incognitae" de la science,….( Allières, 1982). Allières que prepausè ua formacion ibrida basca e latina, ziri (barra, pèrja, cavilha, en basco) e magnus-a (gran en latin). En soletan, zirimana: tuile faitière. Perqué non? Notatz plan l'aute mot sinonime, bisca, biscarra qu'ei clarament d'origina basca o indigèna.

En tot cas, aquiu qu'èm confrontats a ua beròia enigma etimologica. Qu'avem un hèish de pistas, totun pas nada n'ei beròi convencenta. L'unica causa qui podem retiéner qu'ei lo mot cerimana dab las soas variantas divèrsas, qui trobam tan isolat en lexic d'uei lo dia, non n'èra pas tant en la lenga anciana.

Alavetz duas ipotèsis:

1- la basco-latina d'Allières: ziri magn-a -  > , sirman, serimana  etc., soletan: zirimana.

2- L'occitana de Peiroton après JIG : de *sirmar, varianta gascona de òc sermar,  *accismare 'preparar, adobar' e, per extension,  'parar, ornar, ornementar, vestir' sirmar -> sirman(d), sirmana. Lo mot soletin zirimana, hòrt isolat, que seré un empront au gascon e la prononciacion basca, influenciada peu mot ziri, possiblament a l'origina de la fòrma biarnesa de tres sillabas.


En tot cas, sirman(a), serimana, quina que'n sia l'etimologia, qu'ei shens nat dobte un beròi gasconisme.

Trabuc(ar), entrabuc(ar), un derivat gascon de de trava e non pas un lexèma imaginari romano-francic "tra- buc".

Trabuc, trabucar/ trebuc, trebucar.  Segon tots los bons autors, l'etimon qu'ei lo mot deu francic ancian būk, ved. FEW, o sia buc: vente en francés ancian, dab un concèpte de renversament, de basculament (tra per trans, buc).  Totun, l'analisi filologica deu mot en gascon que sembla desmentir aquesta ipotèsi etimologica.  

Prumèr, lo mot en gascon que pòt tiéner duas fòrmas foneticas: /traβy'ca/ e /trawy'ca/ (ALG), çò qui suggereish lo b de "trabuc(ar)" que vien d'ua v latina intervocalica e non pas d'ua b germanica. Aqueste doblon fonetic non cap pas tròp en aquesta ipotèsi d'un etimon francic "buc".

Dusau, lo substantiu trabuc qu'a un doble ahur semantic en gascon. L'un que's refereish au resultat deu "trebucar": "heurt", "faux-pas",  "trébuchement". L'aute que's refereish a la causa: obstacle, accident, piège (Palay). Lo mot qu'ei mei o mensh sinonime de "puisheu". L'idèia de basculament, renversament a l'origina de l'ipotèsi "tra - buc" n'existeish pas en gascon. Per contra, lo mot trabuc que's prsenta com un derivat afixat de trau, trava. Aquesta relacion dab trava o  entrava qu'ei enqüèra mei evident dab  "entrabuc(ar)", sinonime de trabuc(ar). 

Adonc, lo mot trabuc(ar) ( de trava) que sembla de construccion tipicament gascona, segon un modèle qu'arretrobam dab mots gascons com horuc(ar) (de for o fora, latin forare, en catalan occidentau pirenenc, foruca = sòrta de còva), peruc(ar) de pèth, lat. pellis; peluc(ar) de pèl, pèu , lat. pilius; shens oblidar "entrabuc(ar)" d'entrava. 

Perqué ua  "b" e non ua "v" en trabucar? La prononciacion "trawyc'a" , confòrma a l'etimologia, qu'ei estada atestada a Capsius, totun qu'ei rara.  La generalizacion de la prononciacion /β/ que s'explica com a reflèxe articulatòri plan gascon entà evitar la pèrda d'ua sillaba per aferèsi qui escuraré la significacion de la frasa. Dit autament, la "b" de "trabuc(ar)" que jòga lo medish paper que hens (f)labuta (flaüta) e hens "robinar" (fòrma plan gascona de ruïnar, cf. Arnaudin, Palay etc). Aquesta "b" que permet d'evitar l'aferèsi observada en francés, per exemple,  dab lo mot flûte (dautescòps flaüte). Totun, a la diferéncia de la b de (f)labuta o de robinar, la b de "trabuc(ar)" n'ei pas epentetica, qu'ei plan etimologica, derivada de la "u" de "trau" (latin trabs). 

Com s'explica la deriva semantica de "trava" cap a la, non etimologica, de "renversament", basculament"? La fauta que vien deu trabuc, maquina d'artillheria medievau. La significacion mei anciana deu mot trabuc, var. trebuc, qu'ei la deu mot en gascon. Puish, a partir deu sègle 13, qu'esto inventada la maquina d'artillheria qui estó aperada trabuc o trebuc pr'amor deu mecanisme qui trava lo bras de la catapulta en posicion de carga dab lo recipient de la carga en baish e lo contra-pes mantiengut en l'aire. La difusion d'aquesta maquina en las peninsulas vesias (iberica e italiana) que permetó la difusion deu mot gascon eth-medish en las lengas vesias: trabuc en catalan (sègle 14), trabuco en espanhòu (sègle 15) e en portugués, trabucco en italian. Totun, en aquestas lengas, lo concèpte de trava qu'estó perdut, remplaçat per lo d'arma d'artilheria e de renversament, basculament . En las lengas de la peninsula iberica, lo mot trabuc, trabuco qu'estó reciclat per designar ua sòrta de fusil artisanau, cf. los trabucaires catalans. Lo concèpte  de renversament, basculament, capvirada, qu'estó inspirat peu movement capviraire e catapultaire deu bras deu trabuc aliberat de la soa trava. 

Mei d'explicacions e de detalhs en francés aquiu. 

Perrac, perrec: etimologia.

Perrec, var. perrèc, perrac. Qu'ei l'equivalent semantic en gascon de l'occitan pelha, fr. peille.  L'etimologia deu mot que demora controversada. Wartburg (FEW, etimon perreka) que'u hè derivar deu basco 'perreka', shens mei d'explics sus l'etimon e shens nat  argument contra l'ipotèsi invèrsa (manlhèu gascon en basco). Totun, lo mot basco 'perreka' qu'ei dialectau e pro isolat  (solet representant de la soa familha en euskara, se non m'engani pas), çò qui non pleiteja pas en favor d'aquera teoria. Quant a Coromines,  qu'explica lo mot catalan 'parrac'  (gasc. perrec, perrac) com derivat deu vèrbe esparracar (gascon esperrecar, var. esperracar) e lo vèrbe esparracar com... derivat deu substantiu pre-latin 'parrac' (ved. G.D.L.C.) .Alternativament, que prepausa ua relacion de esparracar dab l'italian esparar. Non m'agradan pas tròp ni l'ua ni l'auta teoria e aquiu qu'avetz la mea personau.

 Lo mot gascon 'perrac' (varianta perrec, perrèc) que poiré viéner  deu latin palla (vestit de hèmna, launa, sharpa) o deu latin pellis (pèth)  afixat dab l' afixe --accu puish cambi d'afixe - eccu per confusion despreciativa. *Pallàcu o *pellàcu -> perrac, perrèc, perrec.  La geminacion qu'ei expressiva, despreciativa, exactament com la deu mot 'perrissa', qui deriva deu latin tardiu *pellicia (fr. pelisse). 'Esperrecar' que vien de 'perrec' o 'perrèc', mentre esperracar que vien de perrac.  Los mots catalans parrac, dial. parrec e esparracar, dial. esparrecar que son probablament de manlhèus gascons d'atestacion pro recenta en catalan (respectivament sègles 19 e 20). L'aragonés qu'a manlhevat lo mot deu gascon (perreque etc), qu'ei autanplan lo cas deu basco perreka. Deu noste mot perrac, perrèc que derivan, a mei deus vèrbes esperracar esperrecar, esperrecat (= pelhandrat) , esperrecada,(= esperrecadura), etc.

A la ronsa, a la ronça : la teoria deu gasconisme (a l'arronç / l'arhons).

Ah! uei que i torni dab ua de las mias obsessions: la question deu vèrbe 'arronçar' qui ne sabem pas tròp d'on vienerà. Que s'arretròba en catalan. Que voi considerar dus cas d'etimons distints, segon jo, a maudespieit deu praube Coromines qui n'i vedèva pas sonque un solet. Prumèr, lo deu mot catalan 'arronsar' qui significa 'disminuir per contraccion'. Dusau, lo mot 'ronsa' de l'expression occitanocatalana 'a la ronsa', qu'arretrobam en espanhòu 'a la ronza'.

Cas 1: Aqueste mot catalan arronsar (arronsar les celles, arronsar les espatlles) que comparteish versemblantament l'etimon francic de 'hrunkja'  dab lo v. fr. froncer e lo quite mot catalan frunzir (un manlhèu occitan o francés), autanplan en catalan ronsar, ronsejar (har lo mus) (ved. FEW  hrunkja), En gascon, lo medish mot grafiat arronçar que i ei emplegat locaument (Aspa, segon Palay) dab la significacion pastorau d''aplegar lo tropèth.  Sequenon, lo gascon qu'emplega 'arroncilh' e 'arroncilhar' qui jo vei com derivats afixats deus mots 'arronç' (occitan ancian rons) e 'arronçar' (occitan ancian ronsar) permetent la distincion dab los mots omonimes e quasi antonimes arronç (arhons) e arronçar (arhonsar) ved. cas 2. D'arroncilhar e arroncilh que derivan las fòrmas ipercorregidas froncilhar e froncilh, possiblament per l'intermediari d'un doblon mei ancian arronç -> fronç. L'occitan ancian qu'avè lo mot 'ronsar'  fr. 'rider, froncer les sourcils, contracter un organe'; rons: fr. ride;  ronsamen: fr. contraction d'organe ved. FEW  hrunkja). Lo mot gascon ipercorregit *fronç (d'*arronç, oc. ancian rons) qu'ei possiblament a l'origina de totas las fòrmas dab f qui trobam en occitan, en las lengas d'òil e dinc au neerlandés, enquèra que las fòrmas en f sian  ancianas en francés (sègle XI). Sus aquesta possibla origina gascona de la  'f' non-etimologica de l' oc froncir etc , ved. aquiu.

Cas 2: L'expression 'a la ronsa' qu'ei au còp occitana e catalana,  que s'arretròba en espanhòu tanben (la ronza) . En occitan, l'expression qu'ei geneticament e semanticament ligada au vèrbe ronçar (var. arronçar), qui ei lo medish mot qu'en gascon (gitar dab violéncia). Ua solucion etimologica prepausada per Coromines entaus mots catalans e espanhòus qu'ei lo mot arabe (ar) rams qui significa '(la) grimaisha', çò qui pausa un problèma de relacion semantica hòrt complicada. Lo diccionari academic d'espanhòu non cred pas  Coromines en aqueste ahar,  que'n suggereish ua origina onomatopeica.
Quant a Wartburg, que con.hon l'etimon d'aqueste mot dab lo de l'arromec, latin rŭmex, çò qui'm sembla boharòc e  non satis.hasent, que i tornarèi. Ua quatau solucion, aquesta plan romanica e gascona, que la prepausèi jo quauques ans a. En fèit, segon jo, lo mot gascon 'arronçar' (lo deu gitar dab violéncia, que non lo de plegar, aplegar) que deriva de 'honsar' (latin fundare, hona que's ditz fonda en òc, deu latin: fŭnda, l'etimon qu'ei compartit dab 'hons', lat. fŭndus). Arronsar que representa ua fòrma derivada de 'honsar' peu mejan de l'addicion de la protèsi gascona 'ar-': arhonsar. Aquesta protèsi, varianta gascona de 're-' dab valor intensiva,  qu'èra d'emplec hòrt frequent en gascon ancian, lo Dictionnaire d'Ancien Gascon (DAG) que n'ei conhit d'exemples. Quauques-uns qu'an suberviscut en lexic d'uei lo dia , per exemple argüeitar, de güeitar; arcuélher de cuélher; arsec (s.m.)  (de *arseguir) de seguir; arnegar de negar (en cat. & oc. renegar, gasc. arneguet = cat. renec),  etc, etc.  La deriva semantica de 'arhonsar' respècte a 'honsar', 'ahonsar' (fr. enfoncer) que s'explica per la comparison dab ahonar (fòrma propiament gascona deu latin  'ad fundare'). Lo vèrbe 'ahonar' qu'ei ambigu en gascon, qu'a precisament aquestas duas significacions 1- ahonsar (fr. enfoncer), sens deu mot latin  2- gitar o tirar (a l'origina, dab ua hona, de funda en latin). En aquesta dusau significacion  que i trobam l'origina semantica de arhonsar (grafiat arronçar), fòrma intensiva de ahonsar dab lo sens de gitar.  Exactament com, en francés,  'fronde, fondre' (de l'oc fonda, en gasc. hona) ei responsable de la deriva semantica de 'foncer' respècte a 'enfoncer'.

Lo FEW arreliga lo mot gascon arronç a l'etimon rŭmex dont derivan arromec en gascon (com arromeguera etc en catalan)  e ronce en francés (cf. FEW). Totun, qu'ei complicat, en gascon, de har derivar dus mots tan diferents com arronç e arromec deu medish mot latin  rŭmex. De mei, l'abséncia de relacion semantica enter aqueste etimon e l'acte de gitar dab violéncia que hè aquesta ipotèsi pòc credibla. L'arromec ne gita pas, au contra que s'arrapa,  qu'ei d'aulhors lo sens de l'etimon de gavarra (l'arromec per excelléncia): qui arrapa o qui s'arrapa (etimon preroman kapar, cf. capar, caparra).   L'etimon de fŭndus (hons), qui ei tanben lo de fŭnda (hona) que hè mei sens entà explicar arronç, arronçar, que tròbi jo. Per aquesta rason, que m'estimi mei la mia teoria deu gasconisme.  La grafia apropriada deu mot 'arronçar' qu'ei dongas discutibla. Jo que la tròbi non-confòrma a l'etimologia segon la mia teoria (aquò dit shens desir particular de cambiar l'ortografia. Que cau acceptar quauque arbitrarietat en ahars de nòrma ortografica, las teorias etimologicas n'estant pas sonque teorias, pas tostemps solidas e incontestablas, dongas sovent efemèras e cambiadissas per fòrça; per contra, cambiadissa que non n'a d' estar la nòrma ortografica).  La grafia etimologicament coherenta, segon aquesta ipotès, que seré dab 's', puish qu'escrivem  hons, ahonsar, deu  lat. fŭndus,  fundare oc. fons. Totun la grafia -ons- que pausa problèma en lo sistèma grafic alibertin pr'amor de la prononciacion variabla de la n davant s, sonòra o muda segon los mots cf. conselh, consirar etc. La lenga anciana ne notava pas la n quan èra muda: cosselh, cossirar, qu'ei enqüèra lo cas en catalan d'uei lo dia: consell (dab n sensibla) e cossirar.


En tot cas, en la mia ipotèsi, la ronsa o ronza de l'expression a la /ronça / ronsa /ronza de las lengas vesias, que vieneré deu dusau vèrbe gascon arronçar (qu'ei a díser 'arhonsar') e, mei precisament, deu son derivat postverbau  'arronç' (arhonç) '. De notar totun lo gascon contemporanèu que ditz plan l'arronç (teoricament grafiable arhons),  pas briga l'*arronça. Per contra, la femenizacion deu mot devath la fòrma 'la ronça' o 'la ronsa' qu'ei dejà la règla generau en lengadocian vesin. Las fòrmas  ronsar / ronçar e ronsa / ronça  que derivarén deu mot gascon arronçar (arhonsar) e l'arronç (arhons) per faussa decompausicion implicant l'article 'la' qui va provocar l'ipercorreccion e la femenizacion deu substantiu.  L'arronç ->   la ronça e ronçar de ronça e de la fòrma ipercorregida d'arronçar. Lo sens prumèr (lo deu mot gascon) d''arronçar' ('ahronsar') qu'ei 'gitar' dab los dus sens deu mot: 'lançar' e 'abandonar', e 'arronç' que designa çò de gitat e çò d'abandonat (cf. Palay). En occitan non-gascon, ronçar qu'a conservada  la significacion de gitar, lançar, se ronçar = se gitar, se precipitar cf. fr. foncer.

L'expression 'a la ronsa' que deu aver un hat particular pr'amor de son registre nautic. En  catalan, en espanhòu com en occitan non-gascon,  l'expression 'a la ronsa' que s'a gahat ua significacion d'origina marinèra, naulèra, çò qui explica lo son viatge particular, dont ei mauaisit de definir la sequéncia cronologica. 'A la ronsa' que significa 'a la deriva', especialisacion probabla deu sens d'abandon qu'a lo mot arronç (arhons)'  en gascon. L'exclamacion gascona a l'arronç! que correspon mei o mensh a l'expression francesa: au diable! (Palay).   En espanhòu, lo sens de l'expression qu'ei entenut com sinonime de 'a sotavento' qu'ei a díser 'en sens deu vent' . Lo mot sotavento qu'ei un manlhèu catalan en espanhòu e en portugués -sota vent, qu'ei a díser literaument jos vent). La locucion espanhòla a la ronza que's devè aplicar a l'origina a las barcas o naus de vela qu'òm deishava anar au grat deu vent. Que i trobam la medisha definicion en catalan, anar a la ronsa: anar a la mercé del vent una embarcació que no és ancorada ni amarrada.  En espanhòu e a Marselha (FEW), l'expression que s'aplica autanplan a la gent qui camina en zigazagant, per exemple jos l'efèit de l'alcohòl.

 Lo succès deu mot ronsa /ronza que's deu explicar, un còp de mei, per la soa expressivitat, de valor quasi  onomatopeïca. L'expression 'a la ronsa' o 'a la ronça' que s'arretròba en occitan non-gascon, enqüèra que non en gascon qui n'a pas sonque l'expression  'a l'arronç' . Aquesta expression gascona que pòt tot a fèit explicar la locucion naulèra (a l'arronç = a l'abandon -> a la ronça = a la deriva).   En gascon, la fòrma corta  ronçar, sinonime  d''arronçar,  n'ei pas sonque bordalesa (segon Palay). N'ei pas impossible que lo mot bordalés sia a l'origina de l'expression peu biaish de l'argòt deus marins. Totun, d'autas ipotèsis que son autandas possiblas e lhèu mei probablas com un manlhèu gascon en ua prumèra lenga romanica (lo lengadocian probable, puishque lo mot gascon ipercorregit  i ei corrent) puish viatge deu mot en hent-se idiomatisme nautic en ua etapa (possiblament en catalan). Que jo sapi, la locucion n'a pas artenhut lo portugués, en contra deu mot d'origina catalana sotavento. Entà clavar e com resumit, lo mot catalan 'ronsa' e espanhòla 'ronza' de l'expression 'a la ronsa', 'a la ronza' que deriva deu mot latin fŭndus  (gasc. hons)  via la locucion gascona 'a l'arronç' qui significa 'a l'abandon'.

Sonet shens nom e bigrafic. Sounet chens noum e bigrafic.

(exercici de grafie febusiane)

Méy de macheràs que de frount

Qu'a lou pire qui-t bòu afrount.

Noû troubaré pechende au prat,

Tapòc la coude en bèth arrat.

Lou méy sabent de la graulhère

Toustém be-s cred d'û castèth! Oère:

A Proubénce que hè bergougne

E qu'éy escarnit per Gascougne!

Faussilhàs coum lou gabe loung,

Lou gus que-s gahe, tout dilûs,

Dou capagòrri lous ahùs.

Quoan balhe leçoûs de boun us,

En soû gnirgoù dap mouts escùs,

Touts que-s'en arridém de loung. 

NB1: coude o couhe, subant lous bostes parlàs, que-m ban lous dus. 

NB2- las courreccioûs dous lectoùs abisats que seràn acceptades de boû grat.

Sonet shens nom e bigrafic.

Mei de maisherars que de front 

Qu'a lo pire qui't vòu afront. 

Non trobaré peishenda au prat,

Tanpòc la coda en bèth arrat.

Lo mei sabent de la graulhèra 

Tostemps be’s cred d’un castèth! Uèra :

A Provença que hè vergonha,

E qu’ei escarnit per Gasconha !

Faussilhàs com lo gave long,

Lo gus que’s gaha, tot diluns

Deu capagòrri los ahurs.

Quan balha leçons de bon us

En son nhirgo dab mots escurs,

Tots que nse n’arridem de long.

N.B. coda o coha, segon la vòsta mòda, que'm van los dus.