De Cantàbria

Tà Cantàbria

Uei que me'n vau tà Cantàbria. Lo dinnar qu'ei previst a l'unica botiga de Oriñón qui ven de tot e qui't hè lo restaurant tanben. Lo repèish complet n'i ei pas car e qu'ei tostemp animat de bona man(i)èra peu patron, un òme aimable e charraire. A Oriñon, que i èi rendetz-vos dab los vutres de la Peña Candina. Qu'ei l'unic endret qui coneishi on los vutres rossàs, qui non trobam pas qu'en altitud peus nostes Pirenèus, e's prenen per ausèths de mar. I passarèi ua bona partida deu dia, que voi percórrer lo camin deus senderistas qui sort de la plaja de San Julián o de la de Sonabia - qu'ac èi dejà hèit fòrça mes qu'un còp mès non me'n harti pas. Puish que partirèi tà Cabuérniga on e serèi basat per quauques dias. Libertat e Natura que seràn los mens mèstes.

Informe de l’Associació per l’Agermanament Occitano-Català (A.A.O.C.).

Dissabte passat a tres quarts i mig de vuit, l’autobus de l’AAOC va sortir de la plaça de Catalunya en direcció a Carcassona. Tots erem feliços i de bona lluna. Vam cantar Se canta, La Copa Santa, Leva-te lo cotilhon Marion i altres cançons occitanes molt precioses. Tots canterem molt bé. Vam fer una parada a l’àrea de l’Empordà per tal que el President pogués pixar. La Montse, sempre bona noia, es va proposar ajudar-lo. Alguns es van prendre un tallat i en Jordi es va engolir un entrepà gigant de pernill i tomàquet. Els tallats i l’entrepà no eren inclosos a les prestacions.

Vam reprendre el viatge que va passar-se sense contratemps notable, si descomptem l’incident d'en Jordi traient-se les tripes per la boca mentre el autobus estava pujant al Portús. Això va contrariar molt la Núria qui era asseguda al seient més a prop. La pobre noia, una mica deprimida, no va poder animar-se a cantar Haut Peiròt amb la resta del grup. En Jordi es va treure de pena en sortir el xoriço de la bolsa i es va prendre una coca-cola.

Vam fer una parada a l’àrea de La Palma, entre Leucate i Narbona. El president va voler aixecar-hi una bandera occitana i pronunciar un discurs en occità davant d'un grup de turistes francesos. La tramuntana, que era aleshores prou forta, va emportar-se la bandera i la Montse, qui en sap molt de francès, va haver de pregar disculpes al turista (natural del Nord-Pas-de-Calais) que el mànec de la bandera havia clavat a una paret.

Vam arribar a Carcassona sense cap entrebanc. Vam pujar a dalt de la ciutat. Alguns de nosaltres vam menjar a un restaurant occità molt típic (el dinar era lliure) : aperitiu occità, amanida occitana, cassolet occità, formatges occitans, pastís occità, vi de la Corbera occitana. Vam acabar l’ àpat en degustant el licor de la casa i en cantant La Santa Espina i Els segadors. Tots vam trobar l’àpat molt bo.

Desprès del dinar, ens vam passejar pels carrers de Carcassona en cantar « Se canta» i allà ens vam topar amb un grup de turistes qui semblaven conèixer l'himne nacional occità. Parlaven en una llengua que vam trobar estranya, potser un dialecte italià, en tot cas difícilment comprensible per nosaltres. El president va intentar entaular una conversa en una mescla de castellà, de francès i d’ italià. Va provar d’explicar-los allò de l’occità i de l’occitanisme, utilitzant paraules i frases senzilles amb el fi d’actuar de manera pedagògica per fer conèixer l’occità. El cap dels turistes, amb un llarg somriure, li respongué en català que eren aranesos i que la llengua que parlaven era la modalitat de l’occità que era l’oficial per tot el Principat de Catalunya.

Mare de Déu, si ara ens cal posar-nos a aprendre l'aranès, fins a on anirem a parar...

Nota Bene d'en Peiroton: 1- amics del CAOC, us estimo.

2- Tota semblança amb la realitat és pura coincidència

Restructuracion

Qu’an decidit de barrar lo sit de recèrcas farmaceuticas on tribalhi. Qu’an persuadit los mes vielhs d’enter nos de deishar lo tribalh, que’us pagan tà que non vengan mes tà l’enterpresa. E nosaus, qui demoram emplegats, qu’èm chic a chic mudats tà un aute centre localizat a un detzenat de quilomètres, de l’aute costat de Garona. La gahada deu sac peus pre-retirats qu’estó brutau e a còps dramatica. N’ei vist mes un a plorar com un desanat. Poish imaginar lo sentiment d’abandon que te gaha en aqueras circonstàncias : n’ei pas aisit de véder anientats tota ua experiéncia e un saber-hèr aquerit au long deus ans de tribalh dedicats tà l’enterpresa.

Çò de mes triste, autanben, qu’ei de véder lo sit a vueità’s drin a drin. En lòc de las 250 personas que i avèvan abans, ara que i son ua petita seisantenada. Los que i demoran que pateishen de stress e d’angoisha, en tot esperar de poder deishar lèu aqueth centre qui ei a hè’s desèrt.

La colòbra de Fitor

Ger, en passar au ras de Fitor, aus limits de Lengadòc e de Rosselhon, que decidii de m’estancar ua estona. Qu’avèvi besonh de soscar, de tirar plans. Lo temps n’èra pas tròp ensorelhat, que’t bohava un ventàs qui hasèva arrancurar los herèishes. Tot sobte, quan èri a’m pérder dens un laberint escur de pensaments contradictòris, que 'm sentii aperat per un brut de rotlament de pèiras gessit de la paret qui barrava la prada. E que’t vedoi a traversar, juste au davant men, ua serp verda e jauna qui s’en.honsè a hum dens lo pleish vesin. Ne soi pas tròp supersticiós, ja’m coneishetz. Totun, ua colòbra qui’s passeja per la debuta de prima, be seratz d'acòrd dab jo qu’aquò n’ei pas briga normau! E jo no’m podoi empachar d’i véder un maishant signe. Solide, quauquarren de dolent que s'anava escàder. E puishque lo testimòni d'aqueth mauhat qu'èri jo medish, la victima no'n poderé èster nat aute.

Dauna Cauha-Pansa

Tornat. Eth mèn exercici de quasi cada dia - de quasi tot dia coma se ditz per noste - que me mancave.
Sò a liéger poèmes de Filadèlfa de Yèrda (Philadelpha de Gèrdes, Filadèlfa de Gèrda), escridi pendent era darrèra guerra (era mondiau) e publicadi en 1948 en ua grafia occitana quasi modèrna. Non pòdi díder que trapi es versi de Na Filadèlfa de qualitat extraordinària. Totun, me hè quauquarren de liéger-los. Er amor ara lengua, probable.



Botat hòra guèrra
E rots eds curros,
Ed pot, en espèra
At som dera Crots,
Huma de helèra...
Botat hòra guèrra,
Et tant arderos,
Et qui tant fièr èra
Deds sués esperos!

Dauna Cauha-Pansa
Que boha à ra Lar:
"U-arrai d'esperansa
luzìs at enlà...
Ed orcàs que dansa,
Mès fausa alegransa
E faus tran-la-la:
Qu'a ed hoec ena pansa
E pud at brullat! "


(Botat hòra guèrra,
E rots eths currons,
Eth poth, en espèra
Ath som dera Crotz,
Huma de helèra...
Botat hòra guèrra,
Eth tant arderós,
Eth qui tan fièr èra
deths sués esperons!

Dauna Cauha-Pansa
Que boha ara Lar:
Un arrai d'esperança
lusís ath enlà...
Eth orcàs que dança,
Mès fauça alegrança,
E fauç tran-la-la:
qu'a eth huec ena pança,
E pud ath bruslat!

Rebrembances doloroses d'ua auta epòca. Ué es problèmes non son es madeishi, segur. Totun, que i son.

Arrèst deu blòg

Mercés aus qui an seguit aqueth blòg! Ua pausa, a còps, qu'ei necessària. Ara qu'ei lo moment.

Rendetz-vos ena serada occitana de Bèthhag eth propèr dissabte

Andriu de Gavaudan, Charasse, e lengües

Cada viatge que non sò d’acòrd damb Andriu de Gavaudan, li deishi un comentari que pensi pro cortés mès, generauments, eth me censure per rasons que non m'a jamès explicat.
En sòn darrèr messatge passat, eth mèstre Andriu criticaue er ex-ministre e senator Charasse a prepaus dera sua posicion respècte aS llengueS occitaneS. Mès aquerò non empache qu’es sues consideracions lingüistiques, les d’Andriu voi díder, non me semblen massa clares a jo.

Per exemple, eth mèstre mos ditz que n’i a que demanen era autonomia deth gascon… Autonomia? Mès per arrepòrt a qué ? Per arrepòrt ar occitan ? Mès ja qu’ era teoria considere eth gascon coma bon occitan, hèr depéner eth gascon normativizat sonque deth quite gascon coma ac hèn es gasconistes qu’ei plan hèr depéner eth gascon der occitan, non ? Era posicion gasconista me semble donques impecabla d’aqueth punt de vista. D‘acòrd, an adoptat grafies diferentes dera de Bec e Alibèrt, e donques tanben dera mia. Mès non son pas solets a auer hèt atau. A començar per Alibèrt, eth madeish, que consideraue eth catalan coma un constituent perfectaments valid der occitan. Aguesta consideracion unitària non empachèc Alibèrt de modificar era grafia establida per Pompeu Fabra entà adaptar-la ara sua mòda lengadociana tà normativizar eth lengadocian. Fin finau, es gasconistes non ac hèn diferentaments tath gascon. Totun, jo non seguissi es gasconistes sus aguest punt dera grafia (ne sus fòrça d’auti), demori en contra dera anarquia grafica. Vau mès ua grafia oficiau e unica, per mala que sigue, e òc, de mala, era grafia de Bèc e Alibèrt n’ ei tant, que non que cadun escrigue ara sua mòda.
De çò qu’es gasconistes van clarament en contra qu’ei era teoria segon era quau calerie hèr depéner eth gascon normatiu deth lengadocian. Aquera teoria qu’ei defenuda per Domergue Sumien e d’auti. Hèr depéner eth gascon deth lengadocian qu’ei ua barbaritat pr’amor qu'eth gascon non a jamès estat ua varietat de lengadocian. Ei completaments normau e legitim de basar eth gascon normatiu sus parlars gascons naturaus, e non suth lengadocian ne sus cap d' auta modalitat non-gascona der occitan quina que sigue. A mès, non mos cau jamès desbrembar qu’eth lengadocian siguèc normativizat per Alibèrt sense tier en compde era existéncia deth gascon, coma s’eth gascon non existèsse. Que serien donques mauvengudi de reprochar as gasconistes de voler normativizar eth gascon coma s’eth lengadocian non existèsse !

Era unitat der occitan coma lengua que demore ua consideracion fòrça teorica. Es rasons des lingüistes occitanistes son, en teoria, perfectaments valides, segur, encara qu’es teories non deuen jamès èster confonudes damb era realitat. Es teories son çò que son: teories e arren mès. E, justaments, eth problèma dera lengua occitana qu’ei plan aquerò : non a jamès pogut sortir deth camp dera teoria. Eth pecat major des lingüistes occitanistes qu’ei de non auer volut seguir er exemple der Institut d’Estudis Yidishi (YIdisher Visnshaftlekher Institut- YIVO) peth yidish o dera Academia Basca (Euskaltzaindia) peth basc : eri qu' an sabut concretizar era sua teoria d’ua lengua yidish o d’ua lengua basca en tot CREAR un estandard composicionau unic respectiuaments peth yidish e peth basc. Un estandard composicionau non ei representatiu de cap dialècte particular e donques demore acceptable per toti. Gràcies ada eri, eth yidish e eth basc s’an hèt lengües concrètes, vertardères, e non sonque lengües teoriques o virtuaus de sistematicians lingüistics. En occitan, en contra, que son es grani grops dialectaus qu'an estat normativizadi, que non era lengua. A cada gran grop dialectau era sua norma (se non dues). Er occitan coma lengua concreta demore de crear.

Er occitan demore encara un ensemble de classificacion lingüistica, qu'aplegue er ensemble des parlars respectius que i son classificadi coma occitans, mentre qu'era lengua madeisha non a cap d’ existéncia per se. Demore - o demoraue- d'èster creada.
Era abséncia d’ua lengua occitana que non sigue mès que teorica explique era emergéncia dera lengua aranesa, ben reau, era. Ara dispausam d’ua modalitat gascona de transicion dera lengua occitana que s’a hèt lengua (co-) oficiau : er aranés, basat suth parlar de Mig-Aran. Eth caractèr oficiau d’aguesta modalitat, unica forma oficiau d’ occitan, hè dera lengua aranesa (lengua estandard oficiau) per arrepòrt ar occitan (lengua teorica), er equivalent dera lengua francesa (lengua estandard oficiau) per arrepòrt ara lengua d’oil (lengua teorica).

Non, er occitan non pòt éster considerat coma equivalent ath francés, ar anglés ne ath catalan. Er occitan qu’ei fòrça mès eterogenèu : que serie mèslèu er equivalent dera lengua d’òil. Sufís de cercar quin podem tradusir eth mot anglés « castle » en occitan: (castèth, castèl, castèu, chastèu, castelh…) e en lengua d’oil: (casteau, château, catiau, catio…) tà compréner çò que voi díder. En lengua francesa, qu’ei château e sonque château. Eth francés qu’ei ua varietat exclusiva dera lengua d’oil, a l’origina basada suth parlar francilian dera cort deth rei de França. catio e catiau son plan mots dera lengua d’oil mès non son cap mots dera lengua francesa. En lengua aranesa, castle se ditz sonque castèth e non castèlh ne castèl. En lengua catalana qu’ei castell e sonque castell. Aranés e catalan se pòden comparar ath francés coma lengües, mès er occitan, non: qu’ei massa eterogenèu.
Ara ben, auem ua modalitat oficiau dera lengua occitana qu’ei era lengua aranesa. S’obtienem eth reconeishement e era preséncia der occitan en parlement europèu o en autes instàncies internacionaus, e se mos volem estar en acòrd damb era teoria d’ua lengua occitana unica, quin occitan i poderà èster arrepresentat se non er aranés? Se non siguesse er aranés, daríem era rason as tanhents dera teoria des lengues occitanes multiples defenuda per Charasse , teoria que s’a dejà hèt realitat en cas deS lengüeS d’òil. Ei dera responsabilitat des ensenhaires dera lengua occitana e des miejans panoccitans de comunicacion escrita d’ensenhar, de hèr conéisher e d’emplegar era modalitat oficiau dera lengua nòsta. A començar per Mèstre Andriu.

EDIT: Me cau corregir çò qu'escriuí a prepaus dera pretenguda censura deth mèn comentari per Andriu: m'enganhè. Donques i trobaratz plan eth mèn comentari e era sua responsa suth sòn blòg. Mil excuses tà Andriu e n'aprofiti tà exprimir-le era mia veneracion e era mia amistat. Ja ac sap plan, ja! Mès tornar a díde'c non hè cap mau.

Imeall, lo darrèr CD de Mairéad Ní Mhaonaigh

Qu'èi recebut a casa lo darrèr CD de la violonista e cantaira Mairéad Ní Mhaonaigh. Aqueth disc, titolat Imeall, qu'ei autoprodusit a sonque 3000 exemplars, doncas, se v'interessa de l'aver, no'vs cau pas trigar tròp. Que'u podetz escotar sancerament e comandar directament suu site de l'artista: http://www.mairead.ie.
Que i trobaratz cançons de composicion cantadas en irlandés, e instrumentaus tradicionaus.
A jo m'agradan particularament aqueras marzurkas:



E aquera auta seguida de highlands qui s'acaba per un reel plan conegut "Red Crow" (qui balhè lo son nom a un CD de Altan en las annadas 90) :


Enfin, vosatis jutjaratz.