vegueries: veguèr, viguièr, veguer...e Aran

La Mela que m'a deman(d)at de hèr un petit comentari suu problèma qu'encontra Aran dab lo projècte de las veguerias catalanas. Doncas, aquiu que l'avetz.

Prumèr, quin e cau díser "veguer" en occitan? Aquò que depen de la lengua, perdon, de la varietat. En gascon, qu'ei veguèr (dab duas "e") mès en lengadocian qu'ei viguièr. Lo mot que provien deu latin vicarius, com vicari.

La juridiccion deu veguèr qu'ei la vegueria en gascon com en catalan, mentre qu'ei dita vigariá en lengadocian. Lo mot que deriva de "vic" (o sia lo borg, lo caplòc de la vegueria) on s'i tienèva la sed deu veguèr.

Las veguerias qu'èran doncas administradas per un veguèr, representant deu senhor o deu rei locau, a l'Edat Mejana. Las darrèras veguerias occitanas qu'estón las de Provença, que desapareishón sonque a la Revolucion francesa. Las de Catalonha qu'estón abolidas en 1744 per decret estatau (Nava Planta).

.

Aran qu'ei un petit territòri gascon ligat a Catalonha per ua seria de tractats. Qu'a lo son govèrn pròpi qui ei lo Conselh Generau plaçat devath la presidéncia d'un Sindic. Aran qu'estó annexat a la Província de Lérida (Lheida) per decision estatau (espanhòla) en 1833.

La lei catalana de vegueries que prevei de tornar organizar Catalonha e Aran en veguerias, coma simbèu hòrt deu particularisme catalan dens un Estat espanhòu organizat en províncias. De veguerias, lo govèrn catalan que'n prevei sèt. Aqueth projècte lheva un arramat de problèmas e de contestacions per tota Catalonha: los uns - com lo Penedés- que vòlen la soa vegueria pròpia, quauques vilas que's disputan la sed de la vegueria a la quau e son estacadas, los de Lheida qu'afirman lo descopatge deu son (ex-) territòri provinciau en duas veguerias que seré ua catastròfa umana etc., etc...

Aran que considera, dab totas las arrasons juridicas e istoricas, que non pòt hèr partida d'ua juridiccion qui sia mès grana qu'era medisha. Aquò qu'ei plan escriut dens lo tèxte de lei catalana dita lei d'Aran. Voler estacar Aran a la vegueria deu Haut Pirenèu e Aran, com previst dens lo projècte presentat peu govèrn catalan, dab un caplòc qui demora per determinar, probable la Seu d'Urgelh, qu'ei arressentit peus Aranés coma ua volontat d'annexion d'Aran per Catalonha. Autament dit, çò que los Espanhòus e hasón en 1833 en bèth annexar Aran a la provincia de Lheida, los Catalans ac vòlen tornar hèr uei lo dia en tot hèr engolir Aran per ua vegueria catalana. Aquò n'ei pas acceptable deu punt de vista aranés.

Ja seré òra que los tanhents de la cultura e de la politica occitanas e occitanistas exprimissen solidaritat e supòrt aus Aranés. Que son demorats pro silenciós en aqueth ahèr.

De véder e d'escotar, la conferéncia qui hasó lo sindic d'Aran, Paco Boya, a Betren (video de VilaWeb).

Paco, qu'èm vius enqüèra! Bona hèsta, Aran!!!

Paco, non mos abandones!

Escota aquera canta, aqueris cantaires son totis biarnesis!
En quina lengua e cantan? Pas en biarnés!
Totun, que cantan ena sua lengua, ena nòsta: en gascon!
Te la dediqui, sai que t'agrada.



Qu'ac volhas o non, eth caplòc deths païsis gascons non ei cap Bordèu, cap Pau, cap Baiona...
qu'ei Vielha!!!!!

Era termièra ei sonque en eth mapa, en eth còr non i ei!

Occitans, òc, mès gascons tostemp!

BONA HÈSTA, ARAN!!!!



NB Que'm resulta impossible de penjar era version de Aqueres Montanhes per Es Corbilhuèrs, era mielhor de totas. Ailàs, no'm deishan cap hèr, ac auriai hèt, se non, ben segur !!!

Aran

En responsa a un messatge d'un Aranés, e non de quau que sia, ja que s'ageish deu magnific sindic de la val, aquí qu'avetz quauques vèrsis "aranesejants" escriuts en aumatge tà la Val d'Aran.


Cant d'Aumatge entara Val d'Aran

Aran! Corona d’esmeraudes florida!
Toti es Gascons, damb esperança, saben
On se trape era clau dera renauida:
Es tues montanhes tan nautes l’emparen!
Nosati, es hilhs dera Gran Gasconha,
Guardam de cap a tu, ena Catalonha!
Escota, e senteràs, des deth Pònt d’Arrei
Un espèr qu’arraje com d’ostieu eth solei.
Comenge, Coseran, Quate-Vaths, Astarac,
Baish-Ador, Bearn, Lana Gran e Armanhac,
Medòc, Marensin, Buish, Bòrn e Bigòrra
Albret e Chalòssa, e tanben Lomanha,
Toti es païsi dera Gran Gasconha
Te criden: "visca Aran, nòsta germana!
Encar’ en aranés s’exprimís ton amna,
Era tua lengua ei tostemp gascona!
Val d’Aran! Dera Gasconha era ainada,
Pòs compdar damb era, val tant estimada!
Toti te seguiram, tà on volgues, anaram!
Aunor e granesa ara lengua tornaram!"








NB Los trocets de musica de uei son tirats deus àlbums seguents:
Aqueros montagnos Les chanteurs vignerons deu Vic-Bilh, CD titolat Salut à tu nouste Païs - Ed. Agorila
Congos, Conservatòri de las Lanas - CD titolat Cornemuses Landaises- Ed. Agorila
Adius a la Val d'Aran -CD titolat Pengabelòt- Nadau.

Un prèmi que m'arriba de Sabadell e que contunha lo son viatge dinc a la Val d'Aran

Un prèmi m'ei arribat de Sabadell dab perfum de menta fresca !!! Que'm hè fòrça plaser pr'amor que m'ei estat autrejat per la mes "guapa" de totas las Maria-Mercè que jo conesqui. A mes, lo son blòg qu'ei de qualitat, plan beròi, e au cap d'a penas quauquas setmanas d'existéncia, que s'a dejà guanhat un prèmi ben merescut. N'ei pas per escàs, açò. MERCÉS A TU, M.-M. !!!

Aqueth prèmi, que'u balhi prumèr a la Montse, pr'amor que m'agrada "moltíssim" lo son blòg Talh d'Aran. La Montse i penja fòtos de las fòrça polidas acompanhadas de textonets en aranés, un delici vertadèr!!! Ah, e que no'm viengan díser que los catalans non saben cap aute idioma que l'espanhòu e lo catalan, non ei cap vertat, aquerò. La Montse, qui ei catalana, que sap manejar l'aranés dab gòi e lo resultat qu'ei plan beròi. A jo, lo son blòg que m'agrada hèra!!!
Doncas, tà la Montse, que la dediqui ua petita suspresa, un coplet en gascon bearnés, tot especiauments tàd era, entà raperar qu' eths Pirenèus non son pas nada frontièra tà nosatis de Gasconha e que nosatis tanben podem estimar eth Canigó!



E duas cançonetas deth nòste grop nacionau, Nadau, en gascon sud-orientau. Soi segur que l'agradarà a la Montse, ja qu'ara b'ei tan gascona com catalana!



La que segueish, non podèvi desbrembà'm de la penjar, ben segur!



E boha, boha, que boharàs! De la musica de las Lanas! Enqüèra de la musica ben de noste! De pòlcas ben gasconas! Aquiu interpretat per Big Boha Band, lo troçet que's titola Polka generation:


E n'i a pas cap de musica gascona sens ua bona seguida de congòs, vertat? La que segueish qu'ei interpretada peu grop Pass'Aires e que's titola congos, tot simplament.


E aquera, tanben titolada Congos, qu'ei interpretada per lo Conservatòri de las Lanas:


Ah, totun! E un rondèu? Pòts imaginar la vita sens un rondèu gascon, tu? Impossible!!! Aquiu qu'avetz ua seguida de rondèus interpretada peu duet Cozian-Oberlé.


Montse, es tues fòtos son ben polides, era tua lengua ben bèra e eth tòn blòg un present preciós tà toti nosati!!! Esperi que lo contunharàs per fòrça ans!!!! Non pares, era lengua qu'a besonh de tu, e nosati tanben que t'auem de besonh, sabes??? GRÀCIES A TU!!!


E visca Bramatopin ! Visca Aran!








Gràcies a superbronski per es quate videonetes de Bramatopin.

Los trocets instrumentaus ací-dessús que son tirats de l'excellent disc "Cornemuses landaises" editat peu non mens excellent bohaire lanusquet Yan Cozian en çò d'Agorila.

Aué eth men messatge qu'ei escrit en aranés tà toti vosati !

Eth nòste amic Ferriòl der ADOC que mos prepausèc encara informacions en aranés a trauèrs der emission der Infòc de Barcelona TV, que vos podem mostrar acitau gràcies ar amic Yuji coma de costum. Ara fin deth video, que i poiratz escotar era version aranesa de "Haut Peiròt" cantada pes mainatges deth casal d'estiu de Bossòst "Era Viroleta"...Notaratz qu'en Ferriòl use fòrça der enonciatiu gascon "que", que es aranesi utilizen ben pòc ath dia d' aué per males influénces des autes lengües romanes parlades en Aran. Coma mos ac hèc arremarcar er arregretat Joan Coromines, er enonciatiu gascon que hè ben part dera lengua aranesa, e que lo caldrie tornar a emplegar mes soent segons es conselhs d'Aitor Carrera, professor d'occitan ar universitat de Lhèida e autor d'ua gramatica aranesa.




De seguida, aquiu qu'auetz era version originau de Haut Peiròt peth grup Nadau. La video qu'ei sostitolada en gascon e en anglés per AnPrionsaBeag (go raibh maith acu :D!). Era version anglesa non ei cap totafèt exacta, qu'ei meslèu ua adaptacion que non ua virada exacta, mès bon...que da ua idèa dera letra tàs qui saben era lengua de Shakespeares sense saber era nòsta.



E entà acabar eth messatge d'aué, qu'è trapat un aute video d'un concèrt que eth madeish grup Nadau dèc en Auloron (Bearn). Ailàs, que i mòstren sonque trocets petiti des cançons. Tà veir aguest video, que vos sufís de clicar acitau.

Bramatopin en concèrt a la hèsta de Bossòst

En Aran tanben que saben hèr bramar lo topin e soar la boha gascona! Bramatopin n'ei pas un grop com quinsevolh aute. Qu'estó fondat per Paco Boya. Lo Paco qu'ei hilh de Les, en lo terçon deus quate lòcs. E actuaument qu'aucupa la carga de Sindic d'Aran (lo President deu Conselh Generau d'Aran eslejut en junh passat, lo cap de govèrn aranés, qué!). Que sap jogar d'un sarròt d'instruments de musica, en particular l'accordeon diatonic e la hlaguta, e qu'a tanben escriut libes en lenga nosta e en catalan. Aquiu qu'avetz uns quants trocets deu lor concèrt a la hèsta de Bossòst lo 14 d'agost d'engoan, que'us vos podem aufrir gràcias a Xavi Paba alias Superbronski. Lo Xavi qu'ei hilh de Bossòst mès que viu a Tarragona. Granmercés au Xavi !

Tà començar, l'imne bearnés, Aqueras montanhas, composat, segon la tradicion, per Gaston III de Foish-Bearn, mes coneishut com Gaston Febus (1343-1391). Aquera canta qu'ei vaduda l'imne d'Occitània, aquiu que l'avetz en version aranesa : Aqueres montanhes. Qu'ei seguida per ua dança de Bossost "Es aubades", que la dançan a la hèsta de la cremada deu haro, en particular, puish ua cançon dita de "pandera" e enfin mes danças. Lo Paco que hè l'acordeonista e la guitarrista de pès qu'ei Maria Vergés, encargada de la Cultura e de la Politica Lingüistica au Conselh Generau. Ua polemica politiciana, alimentada per l'oposicion, denoncia lo hèit que lo grop posca actuar tot en estar pagat peus sòus autorgats peu govèrn (doncas eths medish). Compreni plan la polemica, mès jo que pensi hèr carà's Bramatopin per tant chic de causa qu'estosse ua catastròfe ! Gràcias a Diu, Bramatopin que contunha de soar ! Que van a dar un concèrt a la Hèira deu Libe de Francfort, dedicada engoan a la cultura catalana, doman passat. Qu'an grabat sonque un CD. A quan lo CD venider? De notar: l'arribada recenta d'un contrabaishista dens lo grop.




E que saben tots plan las cantas nostas!!! Prumèr, l'auròst tà Joan Petit, composat per Miquèu Maffrand (lo Joan de Nadau), seguit per la comptina tradicionau plan coneishuda de tots los petits Calandrons.

En país de Vilafranca,
Que s'i lhevèn per milièrs,
Contra lo gran rèi de França,
En mil shèis cents quaranta tres,
Mès òc, praubòt, mès òc praubòt,
En mil shèis cents quaranta tres.

Entà har guèrra a la talha,
Qu'avèn causit tres capdaus,
L'un Laforca, l'aute Lapalha,
Joan Petit qu'èra lo tresau.
Mès òc, praubòt, mès òc, praubòt,
Joan Petit qu'èra lo tresau.

Per tota l'Occitania,
Que'us aperavan croquants,
N'avèn per tota causida,
Que la miseria o la sang.
Mes òc praubòt, mes òc praubòt
Que la miseria o la sang.

E qu'estón per tròp d'ahida
Venuts per los capulats,
Eths que vivèn de trahida,
Çò qui n'a pas jamei cambiat.
Mès òc praubòt, mès òc praubòt,
Çò qui n'a pas jamei cambiat.

Que'us hiquèn dessús l'arròda,
E que'us croishín tots los òs,
D'aqueth temps qu'èra la mòda
De's morir atau, tròç a tròç.
Mes òc praubòt, mes òc praubòt,
De's morir atau, tròç a tròç.

E qu'estó ua triste dança,
Dab la cama, e lo pè, e lo dit,
Atau per lo rei de França,
Atau que dançè Joan Petit.
Mes òc praubòt, mes òc praubòt,
Atau que dançè Joan petit.

E l'istuèra qu'a hèit son viatge,
Qu'a pres camin de cançon,
Camin de ronda taus mainatges,
Mes uei que sabem, tu e jo.
Mes òc praubòt, mes òc praubòt,
Mes uei que sabem, tu e jo
.


E ua canta de la Val d'Aran seguida per ua canta carnavalenca "Adiu praube carnaval", Joan-Francés Tisnèr que'n gravè ua version dab los Menestrèrs Gascons, bèth temps a.



Jo que jògui n'avetz pas jamès entenut cap rómba aranesa!!! Ja èra temps, ja!



E tà acabar, era famosa cançon "Adius ara Val d'Aran", composada peth nòste Miquèu Maffrand (Joan de Nadau) en gascon sud-orientau (era lenga de Haut-Comenge, que n'ei hilh, lo Miquèu) entàs Aranesi...qui l'an adoptada "tot seguit" (de tira).

Enten, enten, l'accordeon,
Dus pas de dança, ua cançon,
Eth haro que s'a alugat,
Sant Joan, Sant Joan, se n'ei tornat.

Val d'Aran, cap de Gasconha,
Luenh de tu, que'm cau partir,
Val d'Aran, cap de Garona,
Luenh de tu, que'm vau morir.

Era passejada, un ser d'estiu,
E com' te va? adiu, adiu,
Un tròç de pan, un còp de vin,
Parlar deth temps, damb eth vesin.

Es cueires luden sus eth bufet,
Totis es records ena paret,
Non se pot estancar eth temps,
Mès Aranés, tostemp, tostemp.

Tornar a pujar enquià era nhèu,
Un darrèr còp eth cap en cèu,
Setiat dessús eth gran calhau,
Guardar eth sorelh en gran portau.

Companhs de Les e de Bossòst,
De Salardú, de Vilamòs,
Brembatz-vo'n plan deth praube Joan
Qui a estimat tant era val d'Aran.

Nadau en Aran: l'entervista deu Joan de Nadau

La debuta de Los de Nadau, que hè trenta-tres ans, dejà !!! Lo temps que passa...Mès Nadau qu'ei enqüèra, e serà a tot jamei, popular! Mercés au YuJi, alias FutureSpy, tàd aquera videoneta !



Que n'aprofieiti tà saludar tota l'equipa de l'infòc, e mes particularament lo Ferriòl. Òsca Farri ! (Que't vedem cantant sus la video, be semblas plan gaujós !!! ! Èra bona la cervesa a Vielha :D ??)
Ah, totun! A Luishon, que dísen plan Banhères e non pas Banhèras. A Luishon lo plurau de ua rosa, per exemple, que hè roses com en aranés, en catalan occidentau e en los parlars lengadocians, dejà mieitat catalans, de Donesanés (Arièja), deu País de Sault (Auda) e de Fenolhedés (Pirenèus Orientaus). Banhèras n'ei pas de Luishon, sonque de Bigòrra!

Bon, entà dà'vs ua petita idèa de la gaudença gascona a la val d'Aran, que ve'n horni ua videoneta mes (mercés a ramonoles):D:

Era corsa d'Aran per sa lengua

Vam, Ferriòl! Qu'esperam era seguida! Dab er entervista deth Joan de Nadau!
Granmercés a FutureSpy0 per la video!

Era hèsta deth sanglièr (Salardú)

Ja i ètz anadi tara hèsta major de Salardú? Jo me la sò perguda enguan. Ah, mesfia-te: te cau portar eth "traje", damb era cravata e tot! Ben, ath mens tara aubada des 18 òres...E òc! Tara hèsta deth sanglièr, i vam ben vestidi!